Follies in de architectuur

Architectuur is een zeer breed begrip, waar ook follies oftewel wonderlijke bouwwerken, vaak zonder duidelijke functie een deel van uitmaken. Follies zijn er in allerlei wonderlijke soorten en maten: van Chinese tempeltjes tot nagemaakte ruïnes tot Gothische abdijen.

Wat is een folly precies?

Het is moeilijk om een precieze omschrijving te geven omdat talloze, zeer verschillende bouwwerken onder de noemer vallen. Het gaat om gebouwen, al dan niet volledig afgebouwd, die als doel hebben te amuseren. Ze hebben vaak geen duidelijke functie. In landen als Engeland en Frankrijk gaat het vaak om gebouwen of gebouwtjes die in tuinen of parken te vinden zijn. Het zijn echter geen beeldhouwwerken of andere tuinornamenten en ze zijn opzettelijk als 'folly' gebouwd. Vaak zijn het opvallende bouwwerken met iets wat niet helemaal klopt. Een goed voorbeeld hiervan is de zogenaamde ruïne, die opzettelijk als zodanig is gebouwd en dus niet oud is en niet echt vervallen. Alleen excentriek of afwijkend van uiterlijk is overigens niet genoeg, sommige gebouwen zijn daadwerkelijk excentriek en toch normaal in gebruik. De bouwers, ontwerpers of opdrachtgevers van de follies zien hun bouwwerk overigens vaak niet als folly. Het woord 'folly' is afkomstig van het feit dat de gebouwen in het Engels vaak genoemd werden naar de architect of ontwerper als (ontwerper)-folly, in de zin van waanzin of gekte.

/

Geschiedenis

De eerste follies werden gebouwd in de late zestiende en begin zeventiende eeuw, als decoraties bij grote landgoederen. Maar het hoogtepunt lag in de achttiende en negentiende eeuw. In die periode werden landschappen ontworpen met een Romantische insteek en greep men vaak terug naar andere tijden en culturen en de morele grootheid hiervan. Met als gevolg Griekse tempels, Chinese pagodes en volledige dorpen die het leven op het platteland verheerlijkten. Vooral Engeland is overdekt met follies in alle soorten en maten. Ook in het Frankrijk van de achtiende en negentiende eeuw werden follies in grote getalen gebouwd. Tempels, ruïnes, abdijen werden in grote getalen op landgoederen gebouwd. Sommige gebouwen hadden een symbolische betekenis en zongen het lof van de deugden van het oude Rome of van het leven op het platteland. In de achtiende eeuw werden de follies steeds exotischer, er werden onder ander Tartaarse tenten en Chinese tempels gebouwd.

Famine Follies

Tijdens de hongersnood in Ierland van 1845 tot 1849 werden zogenaamde Famine Follies gebouwd. Mensen werden aan het werk gezet om zinloze dingen te bouwen onder het motto dat het niet goed was ze voor niets te eten te geven. Het was dus een soort van werk-voor-voedsel-project. Boeren en arbeiders werden op die manier te werk gesteld. Men liet hen bijvoorbeel wegen aanleggen tussen twee punten waar verder niets was.

Moderne Follies

Follies zijn niet alleen iets van vroeger. Ook tegenwoordig worden er nog volop dingen gebouwd die als folly omschreven kunnen worden. De moderne follies hebben vaak wel een duidelijke functies, maar het is hun vorm die hen tot folly maakt. Vooral in de Verenigde Staten worden veel gebouwen als folly benoemd die het volgens de traditionele definitie niet zijn, zoals tuinpaviljoentjes of vreemd gevormde winkelcentra.