Kerstbomen, geschiedenis en co

We gaan het in dit artikel niet hebben over de moderne kerstboomvervangers maar over de oude getrouwe traditionele sparren, die de aanzet gaven tot een traditie die uitgroeide tot wat we kennen vandaag. Maar over de traditie van de kerstboom die universeel gekend is en reeds negen eeuwen meedraait. De boom die staat voor een fase. Meerbepaald een mystieke fase in het jaar, waarin we attent gemaakt worden op onze menselijkheid.

Een kerstboom is de muze van de sfeer van vergeving, familie, eendracht, saamhorigheid,…. Het symbool van de eindejaarsfeesten, het begin van een nieuw jaar,…

Kerstbomen zijn meestal sparren en ze kennen bijna overal eenzelfde symboliek. Leven in bittere omstandigheden, dat we met hun wintervaste kleuren associëren met eeuwig leven en vernieuwing.

De moderne kerstboom bestaat uit minder boom en meer versiering en accessoires om en rond de boom. Vorig jaar werd er zelfs een tred ingevoerd een kerstboom onderstboven te hangen. Dit was een uniek beeld en maakte meteen veel plaats vrij voor bergen pakjes.

Kerstbomen internationaal.

• Franstalige landen : Sapin de Noël,
• Engeland : Christmas tree,
• Nederlandstalige landen : kerstboom,
• Duitsland : Weihnachtsbaum of soms ook een Christbaum,

In zuiderse landen legt men de link terug naar de levensboom

• Spanje: Arbol de Navidad.
• Italië: Albero di Natale

Geschiedenis

Op Babylonse afbeeldingen zien we Nimrod, de zonnegod, altijd afgebeeld staan met een groenblijvende tak. Dit bewijst dat bomen al langer vereerd werden om hun levenscyclus die aanzien werd als het eeuwige leven. Wanneer Nimrod Sterft zoekt zijn geest verschuiling tussen de hem zo geëerde bomen. De sage gaat dat zijn geest intrek neemt in een boom om zo eeuwig te leven.

De geschiedenis van de boom als sierraad in kersttradities en als pronkstuk vinden we terug bij onze Germaanse voorouders, die hiermee de kortste dag van het jaar vierden. Door de jaren heen hebben wij er andere mystiek aan toegevoegd, tot ook de commerciële kant hier een gat in de markt vond om de boom als item te promoten, gelijk met alle bijhorigheden. De Germanen gebruikten geen boom zoals wij hem kennen, neen, zij gebruikten een wintervast groene kleine boom of tak van onder andere

• Coniferen,
• Hulst (met rode bessen) die trouwens nog steeds tradioneel en modern is,
• Jeneverbessenstruik,
• Maretakken,
• …

De ballen, lichtjes, appels (die verwijzen naar de Tuin van Eden, en het paradijsboom of de levensboom, het symbool van het eeuwige leven) en slingers zijn er bij gekomen in de elfde eeuw.

Tijdens de overlevering kwamen de Christelijke feestdagen er bij, en nam de Spar als kerstboom een plaats in naast de Kerststal, alwaar hij de Goddelijke ster droeg. Nu is de kerstboom het symbool van de eindejaarsfeesten.

Tradities

De levensboom met vruchtbare appels kreeg zijn plaats in de adventperiode (de aanloop naar Kerst, een tijd van bezinning). Het is in Duistland dat de appelboom zelf vervangen werd door de eeuwig groene spar. De appels werden vervangen door kerstballen, nog later kwamen de slingers en lichtjes.

De ultieme kerstboom spar was in die tijd, de zestiende eeuw, een spar afkomstig uit de Vogezen. Dit was niet toevallig, deze sparsoort was immers de enige wintervaste groenblijvende boom van de streek en uren in de omtrek.

De periode waar een kerstboom mag gezet worden

(zonder dat men uit de toon valt)

• Van 9 dagen voor Kerstmis
• Tot 9 dagen na Kerstmis

Dit was uiteraard vroeger, nu kan men gerust de boom zetten de dag na dat d sint geweest is, tot dik halfweg januari.

De kerstboom sparrensoorten in België en Nederland.

• De gewone fijnspar (Picea excelsa): de meest verkochte Kerstboom van de lage landen. Van 50cm tot 3,5 hoogte verkrijgbaar en dit zowel met kluit als gezaagd. Waaiert breed uit.
• De Nordman (Abies nordmanniana): verkrijgbaar van een meter tot anderhalve meter hoogte. Heeft een mooie diepgroene kleur met stevige takken. Deze boom verliest geen naalden. De naalden hebben een witgroene kleur aan de onderzijde. (wanneer je deze pracht in je tuin wilt zetten is het leuk om weten dat ie tot 20 m hoog kan worden)
• Concolor : tot 75 cm hoog. Zachte lange blauwe naalden die niet prikken. Een mooi boompje om met wortel te kopen, hij staat mooi in de tuin na de feesten.
• FijnsparConica : tot 35 cm hoog. Ideaal voor kleine behuizing. Heeft een mooie piramidevorm en is later ook te planten in een tuin,
• De Koreana zilverspar (Abies koreana): van 50 cm tot 175 cm hoogte verkrijgbaar. Lichtgroene naalden met een witgroene onderkant. Deze boom heeft paars tot bruine denappeltjes, en is later ook te planten in een tuin,
• Omorika : verkrijgbaar van 50 cm tot 3 meter hoogte. Een smalle mooie lichtgroene tipvormige boom die heel wat minder breed uitwaaiert dan de fijnspar. Is later ook te planten in een tuin,

Wie had de eerste boom?

• Naar verluidt was dat de Duitse echtgenote van de Duc d’Orléans, Hélène de Mecklenbourg, te Frankrijk in 1837,
• De eerste bomen in België dateren uit de achttiende eeuw.
• De eerste kerstbomen in België kwamen uiteraard niet van de Vogezen. Mensen zijn inventief, dus trokken de Belgen naar hun Ardennen en hakten daar een spar die ze tot kerstboom van het jaar kroonden.
• Nu worden de bomen deels gekapt en deels met wortels gelaten. Men begint in te zien dat het kerstboomkappen een aanslag is op de biodiversiteit. Tenslotte groeit een spar misschien sneller dan een andere boom, doch groeit hij nooit uit tot een volwassen boom op een jaar tijd.
• Nu tracht men voor elke boom een nieuwe te planten.

Verspreiding van de nieuwe versierde kerstboom traditie

Prins Albert van Saksen Coburg en Gotha -> Groot-Brittannië en vervolgens het volledige Europese continent
Naar verluidt heeft de aangeklede Kerstboomtraditie Amerika ontdekt dankzij de eerste Franse kolonisten en missionarissen die daar naartoe trokken.

Vandaag

• Er is geen verschil tussen arm en rijk, tussen Christelijk, protestant of gereformeerd, tussen dik of dun, groot of klein, origine of kleur.
• De kerstboom is het universele symbool voor eindejaarsfeesten. Ongeacht religie. Sommige religies gebruiken hem niet (Jodendom,…) maar ze kennen hem wel en weten waar hij voor staat
.

Voor de verbruiker is dit gemakkelijk. Deze benaming hanteert alle bomen die in aanmerking komen als kerstboom te fungeren?. Hierin maakt men geen onderscheid tussen de soorten onderling. Dat is voor de meer gesofisticeerde verbruiker, die weet wat hij zoekt. Maar de doorsnee mens wil gewoon een kerstboom die er als kerstboom uitziet, en kijk naar de boom en naar zijn budget.

Nadelen van een echte kerstboom

• Ze verliezen naalden wat een hele schoonmaak verreist,
• Hij ziet er steeds minder mooi uit,
• Afval na de feestdagen,
• Kerstbomen zijn giftig ! Dit komt doordat ze terpenen in hun naalden hebben. Terpenen zijn een soort vluchtige olie. Dit is vooral gevaarlijk voor kleine kinderen (die alles in hun mondje stoppen) en dieren. Zelfs het drinken van water waar de naalden in gelegen hebben kan al desastreuze gevolgen hebben. Oppassen geblazen dus!!!

Wanneer uw kind of huisdier begint te braken, diaree, algemene ontregeling van de spijsvertering, mondholte en/of keelontsteking krijgt van het ene moment op het andere (dit kan echt snel gaan hoor) raadpleeg dan meteen een huisarts, dierenarts of bel het anti gifcentrum.

Voor België: bel: 070 245 245

• Website -> Anti Gifcentrum

Voor Nederland: telefoonnummer: (helaas niet gevonden) maar bel gerust 0032 70 245 245

Voordelen

• De sfeer,
• De geur,
• Geen afval,
• Je boom ziet er altijd nieuw en perfect uit,
• Hergebruik, wat zich manifesteert in een gunstig gevoel in de portemonnee,

Kerstboomweetjes

• Kerstbomen zijn giftig !
• Een spar heeft nooit naalden die ouder zijn dan drie jaar.
• Hij verliest die niet allemaal tegelijk, maar geleidelijk aan,

Vandaag worden Kerstbomen ook toegepast en aangehaald in allerlei soorten bijartikelen, vormen, liedjes, teksten en ga zo maar door.

Een rijtje:

• Kerstkaarten
,

• Koekjesvormen,
• Gedichtenvormen,
• Liedjes
• Een kerstboomgedicht

Wij wensen u prettige feesten © 2006 - 2010 Salu, gepubliceerd in Feestdagen (Kunst en Cultuur) op 08-12-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Salu is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De Nordmann, de beste kerstboom die er is: Vind je het ook zo geweldig om een echte kerstboom met kerst in huis te hebben. Maar baal je ook zo van de naalden die van de boom afvallen en tegen de tijd dat het…
• Hoe versier ik een kerstboom?: Rond Kerstmis is het een eeuwenoude traditie om een kerstboom in de woonkamer te plaatsen. Deze kerstbomen worden meestal versiert met kerstballen, slingers, kransjes en een pi…
• Een kerstboom kopen - de wetenswaardigheden: De vraag naar kerstbomen is ieder jaar weer groter. Echte kerstbomen, maar ook de namaaksoorten. En er wordt grif voor betaald ook nog. Overigens zitten we niet b…
• Kerstkleding en kerstkostuums voor honden en katten: Kerstkleding en kerstkostuums voor honden en katten zijn sinds enkele jaren bijzonder populair in de Verenigde Staten. Daarnaast zijn er ook speciale hals…
• Knutselen: kerststerren en servetringen: Kinderen vinden het geweldig om met hun ouders of met wie dan ook te spelen. Ze houden van de aandacht en hebben die ook nodig. Het kan ook erg gezellig zijn om heerl…