InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Oorlog > Jehovah’s getuigen in de Tweede Wereldoorlog

Jehovah’s getuigen in de Tweede Wereldoorlog

Jehovah’s getuigen werden tijdens de Tweede Wereldoorlog fanatiek vervolgd. Zodra de nazi’s aan de macht kwamen, verboden zij alle religieuze activiteiten van de geloofsgemeenschap. Het verbod werd massaal overtreden wat leidde tot arrestaties. Vervolgens kregen de gelovigen de keus: een afzweringverklaring tekenen en onmiddellijk in vrijheid gesteld worden of trouw blijven aan het geloof. Dat laatste betekende deportatie naar een concentratiekamp. Zo'n 60 procent tekende niet.

Ontstaan en geloof

Het Wachttoren- Bijbel en Traktaatgenootschap zoals de officiële naam van de Jehovah’s getuigen luidt, is aan het eind van de 19 e eeuw in Pittsburgh (Verenigde Staten) ontstaan. Charles Taze Russell (1852-1916) is de oprichter van de beweging. Hun ideeën worden sinds 1879 verspreid door een tijdschrift, nu bekend als ‘De Wachttoren’. Jehovah’s geloven dat de bijbel het onfeilbare woord van God is en ze nemen de bijbel zo letterlijk mogelijk. Ze zien het als hun religieuze plicht hun geloof te verkondigen en verspreiden (vandaar de huis-aan-huisbezoeken). Jehovah’s geloven dat het einde der tijden nabij is en dat er een hemelse opstanding zal plaatsvinden voor 144.000 christenen en een aardse opstanding voor de rest van de overleden mensen.

Jehovah’s en Hitler

De overtuigingen en principes van de Jehovah’s getuigen stonden lijnrecht tegenover de idealen van Hitler en consorten. Als snel na de machtsovername van de nazi’s wordt duidelijk dat er geen plek was voor een geweldloze, apolitieke organisatie in een staat waar militarisme en ‘Volksgemeinschaft’ voorop staan. Jehovah’s houden zich afzijdig van de politiek omdat zij vinden dat ze slechts gebonden zijn aan God. Ze mogen om die reden geen lid worden van een politieke partij, niet trouw zweren aan een vlag, geen volksliederen zingen en niet de Hitlergroet brengen (Jehovah’s verwachten alleen heil van God). Allerlei zaken die Hitler van groot belang achtte. Wat de nazi’s helemaal woest maakte was de weigering van de getuigen om in het leger te dienen, wapens te dragen en in de oorlogsindustrie werkzaam te zijn. Vanaf 1933 volgen de maatregelen om de Jehovah’s de mond te snoeren elkaar in rap tempo op tot het genootschap begin 1935 in zijn geheel verboden wordt. Aangezien de Jehovah’s het prediken als hun heilige plicht beschouwen, zetten zij hun activiteiten ondergronds door. Vele getuigen werden opgepakt. Kinderen van Jehovah’s getuigen werden soms weggehaald en ‘heropgevoed’ in nazi-gezinnen. De gearresteerden konden, in tegenstelling tot de joden en de Sinti en Roma die om hun afkomst vervolgd werden, aan verdere vervolging ontsnappen door het tekenen van een Afzweringverklaring. De meeste van hen ondertekenden niet. Zij werden afgevoerd naar concentratiekampen alwaar zij een paarse driehoek als herkenningsteken moesten dragen. Velen overleefden de oorlog niet.

Cijfers Duitsland

  • Circa 10.000 gearresteerd
  • 2000 gedeporteerd naar concentratiekampen
  • 1200 omgekomenen

In Nederland

In Nederland kende de vervolging van de getuigen ook een dergelijke geschiedenis. Aan het begin van de oorlog, in augustus 1940, was er maar een kleine groep Jehovah’s getuigen in Nederland, ongeveer 500 personen. Opvallend is dat hun aantal, ondanks de vervolging, tijdens de bezettingsjaren enorm steeg. Bij de bevrijding was hun aantal toegenomen tot zo’n 3100 Jehova’s getuigen. Hun standvastige verzet tegen de bezetter had blijkbaar een enorme aantrekkingskracht op velen. Tijdens de bezettingsjaren zijn minimaal 500 Jehovah’s gearresteerd. Zo’n 40% van hen heeft op enig moment de Afzweringverklaring getekend. Ruim 300 van de gearresteerden zijn gedeporteerd naar concentratiekampen, de meeste mannen naar Sachsenhausen, de meeste vrouwen naar Ravensbrück. In de kampen hadden Jehovah’s het extra moeilijk omdat zij veelal weigerden werk uit te voeren ten behoeve van de oorlogsindustrie en oorlogsvoering, 25 stokslagen was de gebruikelijke straf voor een dergelijke werkweigering. Ongeveer 130 Nederlandse Jehovah’s getuigen zijn in de bezettingsjaren omgekomen als gevolg van ziekte, mishandeling en andere ontberingen. De meeste van hen in concentratiekampen in Duitsland, een paar in de kampen in Amersfoort en Vught. Wegens het weigeren van het uitvoeren van graafwerkzaamheden voor de Duitsers zijn aan het eind van 1944 vijf Jehovah’s gefusilleerd. De cijfers zijn onder voorbehoud, het is soms moeilijk te beslissen op basis waarvan mensen werden vervolgd. De vijf Jehovah’s getuigen die vanuit Kamp Westerbork naar concentratiekampen zijn gedeporteerd waren bijvoorbeeld naast Jehovah’s ook joods.
© 2009 - 2017 Alba, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Jehovah's getuigenMisschien heb je ze wel eens voor je deur zien staan: de Jehovah’s getuigen. Ga je met ze in gesprek of wimpel je ze af?…
Gebruiken rond sterven en dood: Jehovah's GetuigenGebruiken rond sterven en dood: Jehovah's GetuigenJames Taze Russell heeft in 1875 de beweging van de Jehovah's Getuigen gesticht. Nog steeds wordt de beweging centraal v…
Jehovah's GetuigenDe Kerkgenootschap van de Jehovah's Getuigen heet officieel de Christelijke Gemeente van Jehovah's Getuigen. Ze staan me…
Wie werden er vervolgd in de Tweede Wereldoorlog?Wie werden er vervolgd in de Tweede Wereldoorlog?Het is algemeen bekend dat de Joden in de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s werden vervolgd en in concentratiekampen we…
Congres Jehova’s Getuigen in Assen in 2011Jehova’s uit Nederland kwamen in augustus bijeen in Assen voor het jaarlijkse congres. Het Jehova’s congres voor het noo…
Bronnen en referenties
  • www.verzetsmuseum.nl/25jubileum/Tekst_opening_Jehovah's www.chgs.umn.edu/museum/responses/steyer/jWitnesses www.holocaust-trc.org/Jehovah www.verzet.org/content/view/239/34/1/1 wikipedia

Reageer op het artikel "Jehovah’s getuigen in de Tweede Wereldoorlog"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Melly, 03-05-2014 19:03 #9
Ik snap het wel als je zo'n verklaring ondertekent.
ten slotte is het maar een stukje papier met een handtekening, als je in je hart je geloof niet afzweert, daar gaat het toch om?

Jack van de Velde, 06-05-2012 17:10 #8
Ik heb een vraag, hoe kan ik te weten komen waaraan mijn grootvader die als Jehova in de oorlog is opgepakt en naar Sachsenhausen is getransporteerd aan is overleden?
Hoe kan ik dit verder onderzoeken?

Als iemand dit weet graag een reactie.

Ml, 07-04-2012 19:54 #7
Ik wil graag reageren op dit artikel. De strijd die is gestreden voor vrijheid, heeft veel gekost. De hoogste prijs heeft men betaald. Ik herdenk elke bevrijdingsdag aan deze mannen vrouwen en kinderen. Ik ben trots op de kracht van deze strijd.

Madelief, 14-02-2012 15:33 #6
Heel goed dat je dit artikel belicht heb ik ben erg trots op mijn broeders en zusters. Jehovah's getuigen hebben gevochten voor de heiliging van Gods naam Jehovah JHWH. Jehovah's getuigen weten dat er binnenkort een eind aan dit samenstel van dingen komt. De gehele schrift is geschreven met als rode draad Gods koninkrijk die over deze aarde zal gaan heersen. Zij zijn verkondigers van het goede nieuws, ware discipelen prediken zoals Jezus ze dat heeft geboden te doen.

Mattheus 28:19 Gaat daarom en maakt discipelen van mensen uit alle natiën, hen dopende in de naam van de Vader en van de Zoon en van de heilige geest,  20 en leert hun onderhouden alles wat ik U geboden heb. En ziet! ik ben met U alle dagen tot het besluit van het samenstel van dingen.”

openbaring 12:12 Weest hierom vrolijk, GIJ hemelen en GIJ die daarin verblijft! Wee de aarde en de zee, want de Duivel is tot U neergedaald, en hij heeft grote toorn, daar hij weet dat hij slechts een korte tijdsperiode heeft.”

Het is belangrijk de waarheid van de bijbel te leren kennen om gered te worden.
Johannes 17:3
Dit betekent eeuwig leven, dat zij voortdurend kennis in zich opnemen van u, de enige ware God, en van hem die gij hebt uitgezonden, Jezus Christus. 

openbaring 21:3
Toen hoorde ik een luide stem, afkomstig van de troon, zeggen: „Zie! De tent van God is bij de mensen, en hij zal bij hen verblijven, en zij zullen zijn volken zijn. En God zelf zal bij hen zijn. 4 En hij zal elke traan uit hun ogen wegwissen, en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geschreeuw, noch pijn zal er meer zijn. De vroegere dingen zijn voorbijgegaan.”

Alba (infoteur), 12-08-2010 20:14 #5
Hoi Michel,

Bedankt voor je reactie! Ik heb dit artikel geschreven omdat ik het belangrijk vind dat mensen weten hoe moedig de Getuigen zich in de Tweede Wereldoorlog hebben gedragen en hoezeer zij hebben geleden onder vervolging van de nazi's. Het is een onderbelicht onderwerp. Even over dat percentage van 40%: die klopt inderdaad niet. Tineke Piersma, schrijfster van het boek Getrouw aan hun geloof, heeft onderzoek gedaan naar 468 gearesteerde Getuigen, van hen heeft ca 40% de afzweringsverklaring uiteindelijk getekend. Niet 40 maar 60 procent tekende volgens dit onderzoek dus niet. Ik heb de tekst aangepast. Overigens vind ik het weliswaar heel erg moedig van de mensen die niet getekend hebben, ik kan het de mensen die wel hebben getekend niet kwalijk nemen. Misschien hadden zij wel een gezin met kleine kinderen hebt of een ouder of ander familielid die voor verzorging van hen afhankelijk was. Het tekeneno betekende overigens vrijwel nooit dat de mensen daadwerkelijk hun geloof afzweerden. Bekend is dat een aantal die wel getekend hebben na hun vrijlating gewoon weer verder zijn gegaan met het verkondigen van hun geloof en hun verzetswerk. De afstandsverklaring zegt meer over de wreedheid en de mate van onderdrukking van de nazi's dan over de mensen die hem al dan niet tekenden.
Ik ben erg benieuwd naar de documentaire. Als ik de kans krijg zal ik hem zeker gaan kijken.

Met vr gr

Margriet

Michel, 12-08-2010 13:32 #4
Bedankt Alba dat je hier aandacht aan hebt besteed.
Jehovah's Getuigen hebben altijd pal gestaan voor hun geloof en zijn niet gezwicht voor vervolgingen. Zo ook in de tweede wereld oorlog. Ze spraken zich moedig uit tegen de wreedheden van het nazisme en behoorden daardoor tot de eersten die in de nazi-concentratiekampen geworpen werden en kregen de paarse driehoek als insigne.
Hitler had, onder druk van de Katholieke geestelijken, gezworen dat hij alle Getuigen zou uitroeien. De reden was dat de Getuigen van Jehovah God, de eed van trouw aan Hitler weigerde en hun weigering om deel te nemen aan het militarisme van nazi regime. (Overigens het genoemde percentage van 40% is niet correct. Op dit moment heb ik niet de juiste gegevens hierover, maar vast staat wel dat de meesten niet zwichten en vast hielden aan hun rotsvaste geloof in Jehovah God en dat een enkeling wel zwichte).
Door hun neutraliteit en de weigering om andere te doden, werden zij wreed vervolgd. Zij hielden zich vast aan het bijbelse gebod dat we 'God meer moeten gehoorzamen, dan mensen en ''liefde onder elkaar moeten hebben'. Ironisch genoeg werd na de oorlog, op dezelfde plaats als Hitler zijn uitspraak had gedaan, een groot congres georganiseerd en waren er meer Getuigen dan toen de oorlog begon, door het grote getuigenis werk dat werd doorgezet, ook in de concentratiekampen. De Getuigen hadden niet alleen stand gehouden, maar waren ook nog eens gegroeid qua aantal.
Jehovah's Getuigen hebben in 1997 een aangrijpende video uitgebracht met de titel: "Jehovah's Getuigen Standvastig Onder Nazi-tereur", waarin tien historici en meer dan twintig Getuige-overlevenden gezamenlijk een verhaal vertellen van moed en overwinning.

Lien, 29-01-2010 12:29 #3
Over de 40% is natuurlijk discussie mogelijk, maar (als de cijfers correct zijn) 10.000 gearresteerd en 2000 gedeporteerd dan zijn er 8000 vermisten? Het zou goed kunnen dat 80% dus de afzweringsverklaring hebben getekend. Als je onder druk wordt gezet als hele groep dan heb je allemaal dezelfde ervaring en is zo'n verklaring (tijdelijk) niet erg lijkt mij.

Albertus, 21-08-2009 10:32 #2
Dank voor uw artikel maar dat 40% de afzweringsverklaring tekenden dat is niet zo, er zijn enkelen onder de druk bezweken, waarvan de meesten dat later weer hebben herroepen.
Bron: Detlef Garbe directeur concentratiekamp Sachsenhausen.

Etsel (infoteur), 24-06-2009 22:00 #1
Hallo Alba

Ik kende het verhaal van de Jehova-getuigen in de oorlog niet. Goed dat je daar aandacht aan besteedt.

"De vijf Jehovah's getuigen die vanuit Kamp Westerbork naar concentratiekampen zijn gedeporteerd waren bijvoorbeeld naast Jehovah's ook joods."
Worden zij in Jad Vashem nog herdacht of beschouwt Jad Vashem ze niet als Joden? (Pas geleden was nog in de media dat christen Joden niet door Jad Vashem erkend worden. Maar ik weet niet of dat ook voor deze Jehova's geldt. Zou je eens moeten uitzoeken als je er tijd voor hebt.)

"Jehovah's geloven dat het einde der tijden nabij is en dat er een hemelse opstanding zal plaatsvinden voor 144.000 christenen en een aardse opstanding voor de rest van de overleden mensen."
Hoe komen ze bij deze gedachte? Staat dit in het Nieuwe Testament?

"Jehovah's geloven dat de bijbel het onfeilbare woord van God is en ze nemen de bijbel zo letterlijk mogelijk."
Geldt dit alleen voor het Nieuwe Testament? Als het ook voor de Joodse Bijbel ("Oude Testament") geldt, waarom leven ze dan de Tora-wetten niet na?

MVG, Etsel

Infoteur: Alba
Laatste update: 23-11-2010
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Oorlog
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 9
Schrijf mee!