Boeken: het portretteren c.q. karakteriseren van personages

Personages zijn types. Een type is een personage dat de eigenschap heeft die veel mensen aan een bepaalde groep toekennen. Types zijn echter geen levensechte personages. Bij bepaalde genres komen ook types voor, zoals een westernheld. De kunst van de schrijver is om met zo weinig mogelijk woorden eigenschappen op te roepen die in het verhaal tot uiting komen. Daarna vult de lezer zelf het portret wel aan.

Vertellen of laten zien

De beste manier om een personage te introduceren is: laat hem of haar iets kenmerkends doen of iets kenmerkends zeggen, zonder dat de verteller een oordeel uitspreekt.

Algemene richtlijnen zijn:

• laat zoveel mogelijk aan het oordeel van de lezer over;
• als u de verteller iemand laat voorstellen, gebruik dan zo weinig mogelijk woorden; uitgebreide beschrijvingen vertragen het verhaal en kan alleen als ze een duidelijke functie hebben.

Karakteriseren: flat character en round characters

Een personage dat in een paar zinnen gekarakteriseerd kan worden, heeft enkele duidelijke eigenschappen die verder in het verhaal voorkomen.

karakteriseren - round character
De hoofdpersoon wordt niet in enkele woorden neergezet. Deze wordt door allerlei situaties geloodst en de lezer volgt zijn of haar reacties en gedachten. Zo gaat de hoofdpersoon een bepaalde ontwikkeling door. We hebben te maken met een echte persoonlijkheid, waar meer kanten aan zitten.

karakteriseren - flat character
Dit zijn personages over wie de lezer in de loop van het verhaal niets nieuw te weten komt, doordat ze geen ontwikkeling doormaken. Dit geldt voor alle types, en voor de meeste bijfiguren.

Manieren om personages te karakteriseren

beschrijving van het uiterlijk personen
Houd de beschrijvingen van hoe iemand eruit ziet zo kort mogelijk. Laat de lezer de door u geschetste contouren zelf aanvullen en concentreert u zich op de handeling van het verhaal. Laat uw personages iets doen, laat ze spreken.

Een aanduiding van uiterlijke kenmerken is vooral van belang bij de introductie van types. Als u een realistisch beeld wilt oproepen moet u deze typeringen beperken tot de minst belangrijke figuren, zoals voorbijganger, verkopers, reizigers, etc.

Bij literatuur zijn meestal géén types. Uiterlijke kenmerken zijn in een speurdersroman of streekroman wel van belang.

naamgeving personen
In de literatuur voor volwassenen hebben de namen zelden een duidelijke typeringsfunctie. Meestal wordt gekozen voor een naam die voor uw gevoel 'bij iemand past'. Het liefst moet de naam niet teveel verwijzen naar de eigenschappen van de personages. Soms hebben namen wel een symbolische betekenis.

weergeven van het innerlijk: gedachten en gevoelens personen
U kunt de gemoedstoestand van het personage beter laten blijken uit diens gedachten.
Bij een psychologisch roman begrijpt de hoofdpersoon zelf niet goed wat die gedachten en beelden te betekenen hebben.

weergeven van gedrag en taalgebruik personen
De beste manier is om de personages elkaar te karakteriseren. De lezer heeft plezier in het 'zelf ontdekken'.

Bij het gebruik van types is het taalgebruik ook erg belangrijk. Er moet niet overdreven worden, anders wordt het te kinderlijk.