InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Meubelstijl: Gotiek

Meubelstijl: Gotiek

Meubelstijl: Gotiek Tijdens de middeleeuwen ontstond in Frankrijk rond 1140 de Gotiek, een stijl die vooral voorkwam in de Noord-Europese landen. Eerst werd deze stijl alleen in de bouwkunst toegepast, pas vanaf ongeveer de 15de eeuw in de meubelkunst. Opvallend aan meubelen in de gotische stijl zijn de ornamenten zoals briefpanelen en traceringen.

Hout en constructie

In de meeste Noord-Europese landen gebruikte men in deze periode eikenhout voor het vervaardigen van meubelen, in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland naaldhout en in de Zuid-Europese landen notenhout.
Gotische meubels waren in het begin net als in de Romaanse periode zwaar en massief. De dikke, zware planken van een meubel werden met de hand gezaagd en ijzeren beslag hield ze bij elkaar. Door de uitvinding van de houtzaagmolen rond 1320 konden dunnere planken worden gezaagd, bovendien veranderde na 1400 de constructie van de meubels. Ze werden uit meerdere kleine onderdelen gemaakt en de dunnere panelen plaatste men in een raamwerk van stijlen en regels, deze techniek wordt “vergaarwerk” genoemd. Het beslag was niet meer nodig en meubels werden wat lichter en goedkoper.

Schilderij van Robert Campin, uit 1444 / Bron: Robert Campin (1375/1379–1444), Wikimedia Commons (Publiek domein)Schilderij van Robert Campin, uit 1444 / Bron: Robert Campin (1375/1379–1444), Wikimedia Commons (Publiek domein)

Soorten meubelen

Men beschikte in de Middeleeuwen over weinig (verschillende) meubelen. De adel had vanwege het reizen tussen hun kastelen, voornamelijk meubels die makkelijk verplaatsbaar waren en/of konden dienen als koffer. Burgers hadden maar enkele meubels omdat zij veelal in kleine ruimten leefden en meubels duur waren.

Bergmeubelen

Het belangrijkste meubel was de kist, voorzien van rijk snijwerk en beeldhouwwerk. Naast een bergmeubel diende hij ook als tafel en zetel. Vanuit de kist ontwikkelde zich de kast; een kist op verhoogde rechte poten. Er bestonden drie typen kasten;
  • Buffet, een kist op hoge poten die door regels met elkaar verbonden waren. Wat later bevond zich op de regels een legplank en aan de achterzijde een achterschot. De kist of kast had twee deuren, daaronder kwam een lade.
  • Bahut, dit type kast ontstond vanuit het buffet, het had twee verdiepingen een boven en onderkast. De onderkast was hoger dan de bovenkast. Beide hadden over het algemeen twee deuren, de bovenkast soms drie.
  • Schrapraai, deze kast heeft geen tussendwarsregel zoals de bahut en bestaat uit een groot kastdeel met twee deuren.
Alle typen kasten hadden briefpanelen of waren op de panelen versierd met snijwerk

Zitmeubelen

Het makkelijkst verplaatsbare zitmeubel was de “schamel” of “schemel”, dit is een soort kruk. Er bestonden twee types; de ene met een vierkante zitting met twee wangen (planken) als poten, de andere die ook wel driestal genoemd, had een driekantige zitting staande op drie poten en enkele hadden een rugleuning. Een andere mobiele zetel was de vouwstoel, naar voorbeeld van oude Oosterse vouwstoelen. Eerst waren ze van metaal en later van hout, met een leren zitting en zonder rugleuning, later met een rugleuning van leer.

Verder waren er banken, vaststaande stenen banken en verplaatsbare (maar zware) houten banken. Sommige houten banken hadden net als een kist een bergruimte onder de zitting en een rugleuning die kon worden omgeklapt, zodat men aan beide zijden van de bank kon zitten.
Alleen de heer des huizes zat op een kistvormig zitmeubel, bv. de “sittekist”, een kist met armleuningen en rugleuning. Afhankelijk van zijn positie zat hij zelfs op een soort troon; een grote eikenhouten zetel, als een kist met armleuningen en een zeer hoge rechte rugleuning met daarboven een overkapping. Op de zittingen lagen losse kussen.

Bedden

De woonkamer was tevens de slaapkamer, de meeste mensen hadden een bedstee of alkoofbed (bed in een nis van de ruimte achter een gordijn). Het bed van de adel en welgestelden was opvallend aanwezig, het stond vaak midden in de kamer en soms op een verhoging. Dit waren hemelbedden met gordijnen van kostbare stoffen, die het bed zelf grotendeels verborgen hielden.

Driepas / Bron: Kozuch, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Driepas / Bron: Kozuch, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Tafels

Voor de maaltijden werd een tafel neergezet; schragen met daarop planken als blad of een klaptafel. Na het eten werden de tafels weer verwijderd. Tegen de muur stond soms een aanrechttafel, een rechthoekige tafel met laden om de borden en glazen op klaar te zetten. Dezelfde functie had het “dressoor”, alleen had deze daarbij nog een bergruimte. Op een “credenstafel” werd de maaltijd en drank neergezet voordat men deze aan tafel opdiende. Uiteindelijk verving het buffet deze type meubels.

Decoratie

Gotische meubelen werden versierd met rijk lijstwerk en profielen in verschillende vormen, snijwerk en beeldhouwwerk vooral in de vorm van plantmotieven zoals eikenbladeren, acanthus, wingerd en wijnstok, maar tevens bloemmotieven en figuren.
Het briefpaneel is de meest kenmerkende versiering voor de Gotiek, het is snijwerk in de vorm van gevouwen of geplooid perkament. Andere typerende ornamenten zijn ontleent aan de bouwkunst: spitsbogen en motieven van traceringen in de vorm van een driepas, vierpas, visblaas, rozet, vork of klaverblad.

Lees verder

© 2014 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Meubelstijl: BiedermeierMeubelstijl: BiedermeierIn Duitsland en Oostenrijk ontstond rond 1815 een stroming binnen de meubelkunst, literatuur en beeldende kunst genaamd…
Chesterfield-meubelen in een moderne woonkamerChesterfield-meubelen in een moderne woonkamerDe Chesterfield banken en stoelen zijn weer helemaal hip. De karakteristieke meubelen combineren prima met een moderne k…
Meubelstijl: RenaissanceMeubelstijl: RenaissanceIn de 15de eeuw begon in Italië de stijlperiode “Renaissance”, de wedergeboorte, het was een opleving van de periode vóó…
Meubelstijl: BarokMeubelstijl: BarokDe stijlperiode “Barok” ontstond rond 1600 in Italië en verspreidde zich daarna over de rest van Europa. In Frankrijk kw…
Kenmerken van kunststijlenKenmerken van kunststijlenAls je op vakantie bent ga je wel eens een stadje bezoeken. Iedere keer weer is het dat ene gebouw dat zorgt voor het ch…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: A.J. (Ton) Van Der Wal, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • “Beknopte geschiedenis van de meubelkunst”, Kan. R. Lemaire
  • “Het meubel van Gotiek tot Biedermeier”, Dr. Anne Berendsen
  • “Vijf eeuwen binnenhuis en meubels in Nederland”, Prof. Willem van der Pluym
  • “Antiek”, Jan Pieter Glerum
  • Afbeelding bron 1: Robert Campin (1375/1379–1444), Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Kozuch, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "Meubelstijl: Gotiek"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 19-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Meubelgeschiedenis
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!