InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Hoe effectief was de Franse Revolutie voor de burger?

Hoe effectief was de Franse Revolutie voor de burger?

Hoe effectief was de Franse Revolutie voor de burger? 'Te wapen, burgers!', zo begint de Marseillaise. Dit Franse volkslied is ontstaan rond de tijd van de Franse Revolutie, in de jaren 1789 tot en met 1799. De burgers voelden zich achtergesteld en probeerden hun positie te verbeteren door de wapens op te nemen tegen de overheid. Of de Franse Revolutie ook inderdaad een positief effect heeft gehad op de situatie van de gewone burgers is niet zomaar te zeggen.

Oorzaken

De Fransen zaten in een lastige situatie. Het grootste probleem was het Ancien Régime, de oude manier van regeren. Franse koningen hadden in vrijwel alle opzichten alleenheerschappij. De absoluut vorst vond dat prima en deed geen pogingen dat te veranderen. De burgers hadden dus geen mogelijkheid de situatie te veranderen.

Economische onrust

Bij zijn beleid lette de koning niet op financiën. Lodewijk XV liet zijn opvolger een schuld na van (omgerekend) vier miljard pond. In plaats van spaarzaam omgaan met geld en proberen de schuld te verkleinen, steunde Lodewijk XVI de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog tegen de Britten. Dat kostte nog meer geld, wat leidde tot hoge belastingen voor het Franse volk.
Daarnaast was er begin 1789 een hongersnood in Parijs, veroorzaakt door slecht zomerweer en een strenge winter, waardoor de economische ellende vergroot werd.

Sociaal-politieke ongelijkheid

Waar de Franse burgers ook mee te maken hadden, was de standenmaatschappij waarin Frankrijk was opgedeeld. Er bestonden drie standen: de geestelijkheid, de adel en de burgers. Van die drie had de derde stand het het zwaarst. De eerste en tweede stand hadden namelijk een aantal privileges. Ze hoefden bijvoorbeeld geen belasting te betalen, belasting die zoals genoemd hoog was.

Emmanuel-Joseph Sieyés, een priester die opkwam voor de burgers, verwoordt het in januari 1789 als volgt:
“Wat verlangt de derde stand te worden? Iets. Hij wil hebben: 1) ware vertegenwoordigers bij de Staten-Generaal, d.w.z. afgevaardigden uit zijn stand genomen, die de verdedigers van zijn wil en van zijn belangen kunnen zijn. Hij verlangt: 2) evenveel vertegenwoordigers als de andere twee standen samen. De derde stand verlangt: 3) dat de stemmen per hoofd en niet per stand geteld zouden worden.”

Hier zien we dat de derde stand ontevreden was over zijn (gebrek aan) inspraak in de Staten-Generaal, en dat hij daar evenveel vertegenwoordiging wil krijgen als de andere twee standen samen. Die twee standen hadden in het toenmalige systeem namelijk samen meer stemmen dan de derde stand, waardoor de derde stand niets kon veranderen wat nadelig zou zijn voor de eerste en tweede stand.

Verlichting

Zolang het volk niet klaagde, was dit de situatie in het Frankrijk van de zeventiende en begin achttiende eeuw. Maar dat veranderde door de komst van de Verlichting. Deze beweging kwam voort uit de wetenschappelijke revolutie uit de vorige eeuw en legde de nadruk op het zelf denken. Dat betekende onder andere dat men kritischer ging kijken naar de maatschappij. Vooral bij hoger opgeleide burgers, de bourgeoisie, werden de verlichte ideeën positief ontvangen.

De Franse Revolutie

In 1789 gingen de burgers over tot actie. Ze probeerden het eerst nog zonder geweld, door het oprichten van een Nationale Vergadering, een Assemblée Nationale, op 17 juni 1789. Hiermee bereikte men dat de koning enkele hervormingen toekende, zoals gelijke belastingen. De Patriotten waren echter niet tevreden met deze besluiten. De derde stand bleef onrustig en de inzet van geweld was hiervan het gevolg.

Op 14 juli 1789 werd de Bastille bestormd, een gebeurtenis die het begin zou blijken te zijn van de Franse Revolutie. Onder meer met de leus “Liberté, Egalité, Fraternité” (vrijheid, gelijkheid, broederschap) probeerden de burgers hun positie te verbeteren. Overigens werd dit motto in deze tijd weinig gebruikt en werd Fraternité vaak weggelaten.

De revolutie eindigde - na een roerige periode - in 1799 met de staatsgreep van Napoleon Bonaparte. In 1804 kroonde hij zich tot keizer.

Missie geslaagd?

Je zou dus denken dat de bevolking er niets mee is opgeschoten. De Franse Revolutie begon met een absoluut koning en eindigde met een alleenheersende keizer. Wat is er terechtgekomen van de Liberté en de Égalité?

Liberté

De bevolking wilde meer vrijheid op een aantal gebieden, maar de voornaamste vrijheid was de vrijheid deel te nemen aan politiek. Dit doel werd niet behaald. Napoleon gebruikte wel een volksreferendum om zijn macht te bekrachtigen, maar een representatieve besluitvorming was het niet, aangezien Napoleon geen ruimte voor oppositie liet. Toch waren veel burgers opgelucht: de regering van Napoleon betekende een einde aan de onrust in Frankrijk.

Egalité

De derde stand wilde gelijkheid vergeleken met de andere twee standen en een meer gelijke verdeling van welvaart. Dat werd tot op zekere hoogte bereikt. Na de revolutie werd er minder waarde gehecht aan de stand waartoe iemand behoorde en was de opleiding belangrijker. Voor de bourgeoisie dus een grote verbetering, maar veel (ongeletterde) burgers hadden daar nog steeds niets aan. Verder voerde Napoleon een Burgerlijk Wetboek in, de Code Napoléon. Daar stonden wetten in die gebaseerd waren op veel revolutionaire principes en die de positie van de Franse burger verbeterden. De welvaart werd eerlijker verdeeld dan vóór de revolutie. Wel was er ook onder Napoleon een aristocratie, waardoor de standenmaatschappij nog steeds voortduurde.

Conclusie

Al met al hebben de Franse burgers zeker wel geprofiteerd van de Franse Revolutie, hoewel niet zoveel als men van tevoren gehoopt had. De vrijheid werd niet zo verbeterd, maar men bereikte wel meer gelijkheid in de Franse samenleving. Daarmee heeft de Revolutie zeker effect gehad voor de burger.
© 2017 Ggerjann, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Vlag van FrankrijkVlag van FrankrijkDe Franse vlag is bij de meeste mensen bekend. Het is een verticale driekleur met de kleuren blauw, wit, rood die ook we…
Oorzaken van de Franse Revolutie 1789Wat is de oorzaak van de Franse Revolutie? Waarom is het volk eigenlijk in opstand gekomen en wat pikte ze niet meer?
Franse Nationale Feestdag: Quatorze JuilletFranse Nationale Feestdag: Quatorze JuilletTer herdenking van de bestorming van de Bastille op 14 juli 1789, wordt in Frankrijk elk jaar op 14 juli de nationale fe…
Muziek in tijden van oorlog rond 1800Muziek in tijden van oorlog rond 1800De periode van het eind van de achttiende tot het begin van de negentiende eeuw was de tijd van de Weense Klassieken, de…
Waar of niet waar: de GuillotineDe guillotine wordt altijd geassocieerd met de Franse Revolutie. Het ligt daarom voor de hand te veronderstellen dat de…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: WikiImages, Pixabay
  • Deen, F. (2004). De Franse Revolutie in de geschiedschrijving. Geraadpleegd op 9 november 2017 van http://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/6295/de-franse-revolutie-in-de-geschiedschrijving.html
  • Ross, S. (2004). De Franse Revolutie [The French Revolution] (M. Blankestijn, Vert.). Harmelen: Corona.
  • Serail, P. (2014). Wanneer eindigde de Franse Revolutie?. Geraadpleegd op 9 november 2017 van http://www.quest.nl/artikel/wanneer-eindigde-de-franse-revolutie
  • Sieyès, E. J. (ed.), Qu'est-ce que le Tiers-Etat. (Parijs, 1888). Geciteerd in: J. Demey en R.C.F. Dhont, Onze tijd in documenten. (Lier, 1977). Geraadpleegd op 9 november 2017 van http://www.geschiedenisportaal.nl/v2/2013/08/07/emmanuel-sieyes-wat-is-de-derde-stand/
  • Sprangers, R. (2012) Vrijheid, gelijkheid en broederschap. Geraadpleegd op 9 november 2017 van http://www.isgeschiedenis.nl/historisch-misverstand/vrijheid_gelijkheid_en_broederschap/

Reageer op het artikel "Hoe effectief was de Franse Revolutie voor de burger?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Ggerjann
Laatste update: 13-11-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!