InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Glycyrrhiza glabra, 100 jaar geleden

Glycyrrhiza glabra, 100 jaar geleden

Welke geneeskrachtige planten waren 100 jaar geleden van belang? Waar werden ze gezocht? En hoe werden ze gekweekt, geoogst en gedroogd? En wat waren de wettelijke normen voor de kwaliteit? In de oude apothekersboeken werden hoofdzakelijk de wortels met uitlopers van Glycyrrhiza glabra varieteit typica beschreven. Namen van Zoethout:
  • Radix Liquiritiae (LAT);
  • Zoethoutwortel (NED);
  • Racine de réglisse (FR);
  • Süszholz (D);
  • Glycyrrhiza, Licorice Root (ENG)

Cultuur 100 jaar geleden

De variëteit typica is inheems in Spanje, Italië, de Balkanstaten, de Krim, den Kaukasus, het Kaspische-Zeegebied, Afghanistan, Perzie en Syrië; zij wordt in Spanje, Italië, Zuid-Italië, Sicilië en in Zuid-Frankrijk gekweekt.

Van belang voor de wereldhandel was de door onze farmacopee niet genoemde, nochtans algemene variëteit glandulifera. Deze is inheems in Zuid-Hongarije, de Balkanstaten, Midden- en Zuid-Rusland, Klein-Azië, Syrië, Perzië, Afghanistan, Turkestan, Zuid-Siberië en West-China; zij werd gecultiveerd in het dal van de Koera (Transkaukasië) en in de Wolga-delta.

De grootste hoeveelheid zoethoutwortel stamde toen van in 't wild groeiende planten, die in rivierendalen van steppeachtige streken voorkwamen. De landen die de meeste zoethout uitvoerden waren Spanje (Alicante, Barcelona), voornamelijk uit culturen, Rusland (Kaukasus en Oeral) en Klein-Azië (Syrië, Mesopotamië en Perzië), hoofdzakelijk van in 't wild groeiende planten. In China gebruikte men de wortels en uitlopers van Glycyrrhiza uralensis. een soort die in Europa ook verkrijgbaar is.

Beschrijving van de plant

Glycyrrhiza glabra heeft een 2-20 cm dikke hoofdwortel en nevenwortels, die loodrecht tot 5 m diep in den bodem dringen. De stengel is rechtopstaand, 0, 3-2 m hoog, weinig vertakt, kaal bij de variëteit typica, klierachtig behaard bij glandulifera en violacea. De bladeren staan verspreid en zijn oneven geveerd, met kort-gesteelde, tegenoverstaande, langwerpige, veernervige blaadjes. De bloemen staan in de oksels van de bladeren in langgesteelde, veelbloemige trossen. De bloempjes zijn tweeslachtig, vlindervormig, blauw bij typica, paars bij glandulifera. De vrucht is een peul, kaal bij typica en klierachtig behaard bij glandulifera.

Cultuur, inzameling en bereiding van Zoethout

Zoals reeds gezegd, werd het grootste gedeelte van de verwerkte producten van in 't wild groeiende planten verkregen. De plant verlangt een droge, losse, diep vruchtbare grond, tevens een matig warm en vochtig klimaat. In de aanplant werden in het voorjaar stukken van ca. 25 cm lengte van dunne uitlopers (stolones) in ca. 30 cm diepe groeven op een afstand, 50 a 80 cm, neergelegd. Eerst na 3-4 jaren wordt een aanvang met oogsten gemaakt. De grond werd in 50 cm diepe en 40 cm brede groeven opengelegd, de uitlopers uitgehaald, terwijl de wortelkoppen in de grond bleven. De dikkere uitlopers werden daarna op hopen verzameld, gewassen, van bijwortels ontdaan, eventueel geschild en gedroogd. De fijnere uitlopers dienden dan voor het aanleggen van nieuwe zoethoutvelden.

Bij het inzamelen van in 't wild groeiende planten werden alle ondergrondse delen, wortels zowel als uitlopers, zoveel mogelijk uit den grond gegraven. De afval diende voor de bereiding van drop. Gewoonlijk leverden de planten van het 10de levensjaar de beste drogerij. De drogerij werd in ongeschilde of geschilde vorm in de handel gebracht.

Bron: Chameleon, Wikimedia Commons (GFDL)Bron: Chameleon, Wikimedia Commons (GFDL)

Handelssoorten van Zoethout

In de handel maakte men onderscheid tussen ongeschild, geschild (mundata) of dubbel geschild (bis mundata) zoethout. De ongeschilde soort werd soms als zogenaamd Spaans zoethout, de geschilde als Russisch zoethout verhandeld. Maar ook andere landen dan Spanje voerden ongeschild zoethout uit; anderzijds was alle geschild zoethout niet alleen van Rusland afkomstig.

Natuurlijk werd er ook wel in andere landen zoethout gekweekt, zoals in Syrië, Italië, Frankrijk en Engeland, maar in kleinere hoeveelheden en het werd ook minder gewaardeerd. Het Italiaans zoethout werd hoofdzakelijk tot drop verwerkt.

Zoethout in de Pharmacopee van 1930

In dit apothekersboek vinden we nog zoethoutwortel, zoethoutextract, vloeibaar zoethoutextract en samengesteld zoethoutpoeder. Dit 'Glycyrrhizae pulvis compositae' werd voornamelijk als laxeermiddel gebruikt en was samengesteld uit sennabladeren in poeder 150 delen, zoethoutwortel in poeder 150 delen, zwavel 100 delen en suiker 100 delen.

In het Pharmacotherapeutisch handboek uit 1920 word voornamelijk de naam Liquiritiae gebruikt. Het zoethoutpoeder werd toen veel gebruikt als smaakverbeterend middel voor medicijnen en als grondstof om pillen te maken. Het meest bekend is natuurlijk het Succus Liquiritiae, beter bekend onder de naam drop. Verder was toen ook de dropsiroop bekend tegen verkoudheid en hoest. De bereiding: 25 delen zoethoutwortel worden met 120 delen koud water uitgetrokken en het heldere aftreksel tot 50 delen ingedampt. Daarin worden 80 delen suiker opgelost en tenslotte wordt nog gemengd met 80 delen honing.
© 2009 - 2019 Herborist, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De geneeskracht van zoethoutDe geneeskracht van zoethoutZoethout is een stokje waar je lekker op kunt knauwen. Dat is goed voor je tanden. Het smaakt zeer lekker en zoet. Het w…
Zoethout tegen maagzwerenZoethout tegen maagzweren2000 jaar geleden! In de Oudheid! Vroeger! Soms lijkt het wel alsof geneeskruiden alleen maar van vroeger en hopeloos ou…
Zwanger en dropZwanger en dropDrop is een geliefde lekkernij in Nederland en er wordt jaarlijks gemiddeld twee kilo per persoon van gegeten. De echte…
Zoethout, zijn geschiedenisZoethout. Dat zoet stokje om op te kauwen. Wie had ooit gedacht dat zo'n ouderwets snoepje al een eeuwenlange geschieden…
Zoethout, hormonaal en viraalZoethout, hormonaal en viraalZoethout is in de kruidengeneeskunde vooral bekend voor zijn werking op de luchtwegen (in hoestsiroop) en op het spijsve…
Bronnen en referenties
  • Commentaar op de Nederlandsche Pharmacopee. Vijfde uitgave. 1929 5 delen. Prof. de Graaf, Schoorl, Van de Wielen Pharmacognostische commentaar op de Belgische Pharmacopee IV. 1941. 5 delen. Prof. R. Dequeker. Pharmacotherapeutisch Vademecum. Pinkhof en Ven der Wielen. 1920. KruidMail Glycyrrhiza. Maurice Godefridi. www.everyoneweb.com/herbarius
  • Afbeelding bron 1: Chameleon, Wikimedia Commons (GFDL)

Reageer op het artikel "Glycyrrhiza glabra, 100 jaar geleden"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Herborist
Laatste update: 12-06-2009
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!