InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Jeroen Bosch (1450 – 1516)

Jeroen Bosch (1450 – 1516)

Jeroen Bosch (1450 – 1516) Het bezichtigen van een schilderij van Hiëronymus Bosch doet veel mensen vermoeden dat hij krankzinnig was of tijdens het schilderen op zijn minst gedrogeerd moet zijn geweest. Zijn meest bekende werken bestaan namelijk uit absurde, duivelse taferelen, bevolkt door vreemde wezens en ondefinieerbare voorwerpen. Maar niets is minder waar. Hiëronymus Bosch was een vooraanstaand schilder en hij had hoge adellijke en kerkelijke opdrachtgevers.

De late Middeleeuwen

Hiëronynus van Aken werd geboren in Den Bosch omstreeks 1450 en hij is gestorven rond 1516. Omdat hij ook buiten Den Bosch een bekende verschijning was, werd hij Hiëronynus Bosch genoemd. Er is niet veel bekend over zijn leven. Historisch onderzoek heeft echter wel veel informatie opgeleverd over de periode waarin hij heeft geleefd en dat heeft het mogelijk gemaakt om zijn schilderijen beter te plaatsen en te begrijpen.

Wanneer de schilderijen van Hiëronymus Bosch worden geplaatst in de context van de late Middeleeuwen dan zijn de taferelen minder vreemd dan aanvankelijk wordt gedacht. De Katholieke Kerk had in deze periode een enorme invloed op de samenleving. Elke dag werden de gelovigen geconfronteerd met de keuze tussen hemel en hel. Wie de voorschriften van de kerk niet volgde was gedoemd te mislukken en veroordeeld tot de hel. Het feit dat men er destijds van overtuigd was dat de dag des oordeels spoedig zou komen, maakte de aangekondigde verschrikkingen van de hel nog reëler.

Inferno

In de late Middeleeuwen konden de meeste mensen niet lezen of schrijven. De boodschap van de kerk werd mede daarom ook in de vorm van beeldverhalen verkondigd. Ook Hiëronynus Bosch gebruikte verschillende beeldverhalen in een schilderij om de slechtheid van de mens, zijn dwaasheid en de zondige kant van het leven te verbeelden. De kwelling van de hel is voor hem vooral lichamelijk. Bleke, naakte lichamen worden verminkt, gebeten, verbrand, geroosterd en gefolterd op gruwelijke manieren. Deze taferelen komen tegenwoordig bijzonder vreemd op ons over. Maar de tijdgenoten van Hiëronynus Bosch waren door de preken van de kerk vertrouwd geraakt met deze afgebeelde verschrikkingen van de hel en de gruwelijke folteringen die verdoemden oneindig zouden moeten ondergaan.

Tuin der Lusten

Het bekendste werk van Hiëronynus Bosch is de tuin der lusten en is te bezichtigen in het Museo del Prado in Madrid. De aartsconservatieve katholiek Filips II van Spanje heeft dit werk in de tweede helft van de 16e eeuw verworven en het schilderij heeft sindsdien Spanje niet meer verlaten.

De tuin der lusten bestaat uit drie panelen: het aardse paradijs, de tuin der lusten en de hel. Daar waar de mensen in het aardse paradijs nog zedig en vreedzaam met de dieren samenleven, doen de mensen in de tuin der lusten alles wat God verboden heeft. Er wordt gedronken en gedanst en de mensen geven zich over aan orgiën. In de hel ondervinden de mensen daarna de gevolgen van hun uitspattingen. De mensen zijn voor eeuwig overgeleverd aan ondefinieerbare wezens, soms half mens en half dier, die de dienst uit maken. Hiëronynus Bosch geeft hiermee zijn heftigste visie op de hel. De tot zonde vervallen mensheid wordt op gruwelijke wijze gestraft.

Selectie van schilderijen en musea

  • De verzoeking van de Heilige Antonius – Lissabon, Museu Nacional de Arte Antiga
  • De Goochelaar – Saint-Germain-en-Laye, Musée Municipal
  • Tafelblad met de Zeven Hoofdzonden en de Vier Uitersten – Madrid, Museo del Prado
  • De Keisnijding - Madrid, Museo del Prado
  • Het Narrenschip – Parijs, Musée National du Louvre
  • Het Laatste Oordeel – Wenen, Akademie der bildenden Künste
  • De triomftocht van de hooiwagen – Madrid, Museo del Prado
  • De landloper (de verloren zoon) – Rotterdam, Museum Boymans-van Beuningen
  • De hooiwagen – El Escorial, Monasterio de San Lorenzo
© 2008 - 2019 Ivan, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
‘Jeroen Bosch-Jaar’: vijf eeuwen na de duivelskunstenaar‘Jeroen Bosch-Jaar’: vijf eeuwen na de duivelskunstenaarJheronimus van Aken werd rond 1450 geboren in Den Bosch en overleed er in augustus 1516. Veel bekender is deze kunstschi…
Het bedrijf BoschRobert Bosh of Bosch is een Duitse elektronicabedrijf. De multinational heeft een hoofdvestiging in Gerlingen, in de buu…
Bosch - verdwenen Waddeneiland bij SchiermonnikoogBosch - verdwenen Waddeneiland bij SchiermonnikoogEnkele eeuwen geleden was de rij Waddeneilanden een aantal eilanden rijker. Tot in de late Middeleeuwen lag voor de kust…
recensieDe geheime boodschap van Jeroen BoschOogverblindend mooi. Dat is het boekwerk over Jeroen Bosch (1450-1516) van de auteur Dick Heesen. Dit naslagwerk met maa…
Madrid; Paseo del Prado en museo El PradoMadrid; Paseo del Prado en museo El PradoHet museum is inmiddels zo groot, dat er 3 gebouwen nodig zijn om alles onder te brengen. De vaste collectie bestaat uit…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hieronymus Bosch, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Alle schilderijen Bosch - Walter Bosing

Reageer op het artikel "Jeroen Bosch (1450 – 1516)"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Jeroen, 26-11-2015 16:46 #1
Net zo interessant als de fabelwezens die voorkomen in het schilderij is de geschiedenis van de Tuin der Lusten. Het is inderdaad waar dat Filips II het schilderij verwierf en op hing in zijn slaapkamer in het El Escorial paleis. Maar van wie kocht hij het en hoe kwam het in Spanje?

Filips II kocht de Tuin der Lusten of La Pintura del Mardoño (schilderij van de aardbeienboom) zoals het in de Middeleeuwen heette, van de erven van Don Ferdinando de Toledo. En wie was die Don Ferdinando en hoe kwam hij aan 'De Tuin'? Ferdinando was een bastaardzoon van Alva, de Spaanse landvoogd van de Nederlanden tijdens een deel van de Tachtigjarige oorlog. En de laatste is nou de grote boef die de Tuin der Lusten hier achterover heeft gedrukt en meegenomen naar Spanje.

De Tuin der Lusten was eigendom van Willem van Oranje, de Vader des Vaderlands. Het schilderij is dus helemaal niet van Spanje of het Spaanse Koningshuis, maar behoort toe aan het Huis van Oranje/de Nederlandse staat. Roofkunst dus, maar hier kraait er geen haan naar. Ze vinden het wel goed en voor de Spanjaarden is de Tuin der Lusten wat voor ons de Nachtwacht is, het nationale schilderij.

Opeisen die handel en ophangen in het Noordbrabants Museum in 's-Hertogenbosch, de stad die zo onlosmakelijk verbonden is met Jheronimus Bosch wat zijn echte naam is en niet Jeroen Bosch en ook niet Hiëronymys Bosch.

Infoteur: Ivan
Gepubliceerd: 19-07-2008
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Bronnen en referenties: 2
Reacties: 1
Schrijf mee!