InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Kinderen en kunst: Surrealisme

Kinderen en kunst: Surrealisme

Kinderen en kunst: Surrealisme Surrealisme: droom of werkelijkheid? Dat ontdekken kinderen uit de twee hoogste basisschoolklassen wanneer zij met deze halfgesloten opdracht aan de slag gaan. Zij maken kennis met het werk van de surrealistische kunstschilders Magritte en Dalí en het begrip fotocollage, om vervolgens hun eigen surrealistische kunstwerk te schilderen.

Opdracht en lesdoel

In deze halfgesloten opdracht combineren de leerlingen twee zaken uit de alledaagse werkelijkheid en maken zo hun eigen nieuwe werkelijkheid. Een collage van twee eenvoudige afbeeldingen uit een tijdschrift, tot één geheel samengevoegd op papier geplakt, dient als voorbeeld. De cursisten schilderen dit voorbeeld vervolgens zo natuurgetrouw mogelijk na.

Tijdens de les maken de cursisten kennis met het werk van twee kunstenaars van de surrealistische kunststroming en het begrip fotocollage, waarbij een beroep gedaan wordt op hun waarnemingsvermogen. Hun fantasie wordt gestimuleerd door twee alledaagse zaken op niet-alledaagse wijze met elkaar te combineren. Bij de schilderopdracht is het dan weer zaak zo natuurgetrouw mogelijk te schilderen.

Benodigdheden

  • Tafelbedekking
  • Tijdschriften en folders met foto’s
  • Lijm
  • Scharen
  • Papier A4-formaat, 80 grs.
  • Papier A3-formaat, 200 grs.
  • Acrylverf in diverse kleuren
  • Waterpotten
  • Paletten of iets vergelijkbaars
  • Kwasten
  • Keukenrol

Inleiding op het thema

Is het droom of is het werkelijkheid? Bij het Surrealisme brengen kunstenaars verschillende voorwerpen of gebeurtenissen samen in een ongewone situatie. Ze maken schilderijen van alledaagse voorwerpen op plekken waar je die niet zou verwachten. Enkele van de vreemdste en meest fantastische schilderijen die ooit werden geschilderd, zijn gemaakt door een groepje kunstenaars, die rond 1929 in Parijs gingen samenwerken. Ze noemden zich de Surrealisten.

Het woord sur betekent in het Frans ‘bovenop’ en ‘verder dan’ als het aan het begin van Engelse woorden wordt gebruikt. De kunstenaars bedachten het woord Sur-realisme om hun werk te beschrijven, omdat wat zij schilderden verder ging dan wat iedereen als de normale realiteit / werkelijkheid beschouwde.
In plaats van schilderijen te maken die de echte wereld laten zien, wilden de Surrealisten de wereld van de fantasie – waarin alles mogelijk is – oproepen. Veel van de magische dingen die ze schilderden waren geïnspireerd door hun dromen. De Surrealisten geloofden dat dromen verborgen betekenissen bevatten.

Oneindige raadsel, Salvador Dalí, 1938Oneindige raadsel, Salvador Dalí, 1938

Salvador Dalí

Salvador Dalí was één van die schilders. Hij werd in 1904 geboren in Figueras, in het noorden van Spanje en begon op twaalfjarige leeftijd met tekenlessen. Veel mensen dachten dat hij stapelgek was. Zijn schilderijen zaten zo vol ongewone voorwerpen en denkbeelden, dat ze vaak een wonderlijke of angstige droom leken. Maar Dalí schilderde wat hij zag in zijn geest, en dat deed hij met grote vaardigheid en nauwkeurigheid. In 1929 ging hij in Parijs wonen en werd één van de beroemdste kunstenaars van de groep die de Surrealisten worden genoemd.

Op zijn schilderij Oneindig raadsel uit 1938 kun je een aantal voorwerpen onderscheiden. Maar terwijl je ernaar kijkt, lijken ze te verdwijnen en in iets anders te veranderen. Het valt niet mee om erachter te komen wat dit schilderij moet voorstellen.

Een tipje van de sluiter, wat er onder andere te zien is:
  • een zittende vrouw, op de rug gezien, die een zeil herstelt;
  • de oude vrouw kan veranderen in de voet van de fruitschaal;
  • de fruitschaal lijkt ook wel op de neus, mond en baard van een ‘éénogige zwakzinnige’, maar
  • kan ook een stilleven vormen als fruitschaal met peren en twee vijgen en mandoline op een tafel;
  • verder zijn nog een mythologisch dier,
  • een hazewindhond en
  • een liggende filosoof te onderscheiden.

Het Rijk der Lichten, René Magritte, 1954Het Rijk der Lichten, René Magritte, 1954

René Magritte

De Belgische schilder René Magritte (1898 – 1967) begon, net als Dalí, op twaalfjarige leeftijd met teken- en schilderles. Later volgde hij een vierjarige kunstopleiding in Brussel, waar hij ook woonde. Hij had veel interessante ideeën en zei dat hij zijn gedachten wilde uitdrukken in verf.
Hij vond de wereld een prachtige en geheimzinnige plaats en werd, net als Salvador Dalí, een surrealistische schilder. Maar hij schilderde geen visioenen zoals Dalí, maar meestal alledaagse voorwerpen op een ongewone plaats. Of hij voegde voorwerpen uit de werkelijkheid samen tot composities met een sterk vervreemdend effect.
Maar hoewel hij veel ongewone schilderijen schilderde, leidde hij opzettelijk een saai bestaan. Hij leefde elke dag volgens een vaste indeling en hij vulde zijn huis met heel gewone dingen.

Op het schilderij Het Rijk der Lichten uit 1954 is zo op het eerste gezicht niets bijzonders aan de hand. Vergeleken bij het schilderij van Dalí lijkt het heel normaal en is er niets magisch aan de hand. Of klopt het toch niet helemaal? Is het nou nacht of is het klaarlichte dag? Waardoor lijkt het dag, waarom denken we dat het nacht is?
Dit schilderij is zo misleidend, omdat Magritte de bomen bijna zwart heeft geschilderd, alsof het donker is. Hetzelfde geldt voor het onderste deel van het schilderij. Maar dingen lijken ook donker als er een fel licht achter schijnt, zoals in het bovenste deel van het schilderij.
Het rode model, René Magritte, 1937Het rode model, René Magritte, 1937
Op het schilderij Het rode model (1937) zie je duidelijk dat Magritte verschillende gewone, saaie voorwerpen met elkaar combineert, waardoor er een ongewone situatie ontstaat. De schutting en het pad lijken doodnormaal. Op het grind zie je een stukje van een krant, met daarop een foto van een model. Maar kijk goed, er ligt nog meer in het grind.
En dan de voeten die overgaan in laarzen, of is het omgekeerd?

Hetzelfde geldt voor het schilderij De Luisterkamer uit 1958, waar een appel uit de kamer lijkt te barsten. De appel op het schilderij ziet er zo echt uit, dat je er zo een hap uit zou kunnen nemen. Maar omdat hij zo groot is, doet de afbeelding denken aan Alice in Wonderland, en voel je je heel klein.

De luisterkamer, René Magritte, 1938De luisterkamer, René Magritte, 1938

Aanbieding en instructie van de opdracht

Na de introductie van het Surrealisme kiezen de leerlingen uit folders en tijdschriften twee foto’s met eenvoudige afbeeldingen uit de alledaagse werkelijkheid. (Onderdelen van) deze twee foto’s worden op niet-alledaagse wijze samengevoegd en opgeplakt, waardoor een beeld ontstaat met een eigen nieuwe werkelijkheid, als één nieuwe fotocollage op A4-papier geplakt. De resterende lestijd – of een volgende les – wordt grotendeels gebruikt voor het zo natuurgetrouw mogelijk naschilderen van deze fotocollage op A3-formaat.
Voorbeeld
Het in getoonde werk van Magritte dient als inspiratiebron.
Een plaatje van een kamer of landschap kan een goed uitgangspunt vormen. Knip het uit en plak het op. Ga dan op zoek naar een voorwerp dat het opgeplakte beeld vult, bijvoorbeeld een foto van een kopje, dat de hele kamer vult. Zo ontstaat een bijzonder effect.

Probeer verschillende dingen uit en bedenk ook eens om twee bestaande voorwerpen tot één nieuw voorwerp te combineren. Verzin daar dan een achtergrond bij.

Evaluatie

De werkstukken van de leerlingen worden met elkaar besproken, waarbij het surrealistische effect in de collage en het schilderij van belang zijn. Ook het natuurgetrouw naschilderen van de collage wordt beoordeeld. De leerlingen kunnen aangeven hoe zij de opdracht hebben ervaren.
© 2010 - 2020 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
René Magritte; het uitdagen van de denkwijzen over kunstRené Magritte; het uitdagen van de denkwijzen over kunstRené Magritte wist als geen ander de vastgeroeste denkwijzen over kunst los te weken, door het constant uitdagen van de…
Surrealisme; antwoord op het paradigma van het interbellumSurrealisme; antwoord op het paradigma van het interbellumAls tegenbod tegen de burgerlijkheid en de stramme denkbeelden die de wereld in de oorlog hadden geworpen, ontstond in 1…
Salvador Dali; het gezicht van het surrealismeSalvador Dali; het gezicht van het surrealismeAls een van de meest excentrieke schilders die de kunstwereld ooit gezien heeft, speelde Salvador Dali een belangrijke r…
Magritte: Brussel in ban van beroemdste Belgische surrealistSinds de opening van het Magritte museum in Brussel is de hoofdstad van België in de ban van het surrealisme. Maar wat b…
Joan Miro; één van de drie grote surrealistenJoan Miro; één van de drie grote surrealistenJoan Miró staat tegenwoordig bekend als een van de grote surrealisten, terwijl hij zich nooit officieel bij deze stromin…
Bronnen en referenties
  • Kijk op Kunst Landschappen, Sue Lacey, Corona 2003
  • Kijk op Kunst Stillevens, Sue Lacey, Coronoa 2003
  • Magie in de kunst, Alexander Sturgis, Deltas 1995

Reageer op het artikel "Kinderen en kunst: Surrealisme"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 23-03-2011
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!