InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Mythologie > Sophia, godin van de wijsheid

Sophia, godin van de wijsheid

De godin van de wijsheid vind je in vele culturen terug in verschillende vormen: Athena bij de Grieken als godin van de wijsheid en de krijgskunst, Minerva als de Romeinse godin van wijsheid en oorlog, Tara, de boeddhistische godin van mededogen die de wijsheid van de onthechting onderwijst, en Inanna, een oude Sumerische godin. Sophia, wier naam in het Grieks ‘wijsheid’ betekent, is verbonden met de verschillende incarnaties van de goddelijke vrouwelijke kennis en met al de godinnen hierboven.

Het gnosticisme

Sophia is een van de centrale figuren in het gnosticisme, een christelijke filosofie met mogelijk wortels in het oude Rome en Perzië. Het gnosticisme legt de nadruk op individuele kennis en wijsheid als weg naar de verlossing en vereniging met God. Zijn volgelingen aanbidden Sophia zowel als goddelijke vrouwelijke schepper en tegenhanger van Jezus Christus. Volgens de gnostici vertoonde Christus twee gedaanten: een half mannelijke als zoon van God en een half vrouwelijke die Sophia werd genoemd, vereerd als de moeder van het universum.

Ialdabaoth

Volgens de apocriefe geschriften van Johannes, een van de belangrijkste teksten van het gnosticisme uit circa 180, verzinnebeeldt Sophia de goddelijke wijsheid en de vrouwelijke geest. In het gnostische scheppingsverhaal wilde Sophia, toen ze God zijn schepsels zag, er zelf een voortbrengen. Het schepsel dat ze creëerde was haar zoon Ialdabaoth die het gezicht van een leeuw en het lichaam van een slang bezat. Ialdabaoth gebruikte later de macht van Sophia om de materiële wereld te creëren. Sophia werd bekend en vereerd als de moeder van het universum.

De joods-christelijke traditie

Sophia verschijnt in verschillende passages van de Bijbel als de vrouwelijke personificatie van de wijsheid, hoewel haar rol en populariteit in de joods-christelijke traditie doorheen de tijden veranderd is. Ze wordt ook vereerd in de Kaballah, een vorm van joods mysticisme, als de vrouwelijke gedaante van God.

Hildegarde van Bingen

Sophia is doorheen de geschiedenis door talrijke historische figuren vereerd, waaronder Hildegarde van Bingen, die ook in de Dinner Party aan bod komt, wier theologische geschriften aan Sophia en het concept van de goddelijke vrouwelijke wijsheid waren opgedragen. In bijna alle voorstellingen van de goddelijke wijsheid speelt Sophia doorgaans een rol; zij, alsook andere godinnen, werd in de middeleeuwen zelfs betrokken bij de verering van de Heilige Maagd Maria.

Sixtijnse kapel

Sinds de opkomst van de feministische beweging in de jaren zestig-zeventig heeft Sophia aan populariteit gewonnen als goddelijke kracht. Ook op wetenschappelijk gebied tracht men deze godin van de wijsheid binnen de context van de christelijke praktijk, teksten en beelden beter te duiden. Een van de meest interessante theorieën behelst Michelangelo’s schilderwerk op het plafond van de Sixtijnse kapel. Sommige geleerden en kunstkenners geloven dat de vrouwelijke figuur die zich onder de arm van God bevindt in de ‘Schepping van Adam’ in feite Sophia is, die haar rol van vrouwelijke protagonist vervult in de schepping van het leven en de mens in het bijzonder.

Sophia in de Dinner Party (kunstwerk van Judy Chicago)

Sophia wordt in de Dinner Party als een bloem weergegeven, waarvan echo’s weerklinken in zowel het bord als de tafellegger. Volgens Chicago stelt Sophia’s aanwezigheid aan tafel het verval van de vrouwelijke religieuze macht voor. Tevens stelt het haar historische maatschappelijke transformatie voor van godin van de wijsheid en de vrouwelijke kracht in een zuiver spiritueel beeld dat een secundaire rol speelt ten opzichte van de mannelijke figuren in het christendom (Chicago, Embroidering Our Heritage, 51). Vroeger werd Sophia vereerd als de vrouwelijke kant van God en als een creatieve kracht in het universum, maar zoals zovele andere godinnen ging haar originele identiteit teloor of ging op in andere religieuze tradities.

In de tafelaankleding herken je de afbeelding van een van de voorstellingen van de godin van de wijsheid en haar transformatie in de volkscultuur doorheen de geschiedenis.

In vergelijking met de verschillende kleuren van de bloemblaadjes getuigt de witte kern van de bloem op Sophia’s bord van een stabiele factor. Het stelt de originele aard van de godin van de wijsheid voor en haar creatieve kracht in het universum. Het middelpunt van de bloem stelt wellicht ook het Pleroma voor, de spirituele wereld van het gnosticisme dat de totale macht van God symboliseert, vanwaaruit Sophia voortgekomen is.

Op de legger vervaagt de kleur van de blaadjes van de kant naar het centrum toe, wat het verminderen van de vrouwelijke kracht binnen de evolutie van het christendom aantoont.

Het zijden gaas dat de bloemblaadjes versluiert is bedoeld om de stof eronder bleek te doen uitkomen, hiermee suggererend hoe het leven de vrouwen heeft verzwakt sinds de val van de godin in de vollkscultuur (Chicago,The Dinner Party, 38). Het gaas is de huwelijkssluier van Karen Valentine, een van de vrouwen die aan The Dinner Party heeft meegewerkt. De huwelijkssluier is een symbolische verwijzing naar het huwelijk en een van de interpretaties van zijn aanwezigheid houdt in dat het huwelijk een instituut is dat kan beschouwd worden als een van de oorzaken van de verzwakking van de macht van de vrouw binnen de samenleving.
© 2010 - 2017 Vosje, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Treed in de wereld van de symboliek: de dageraadTreed in de wereld van de symboliek: de dageraadDe dageraad speelt in vele religies een belangrijke rol. Verwar de dageraad niet met zonsopkomst. De dageraad is namelij…
Leiderschap is discipelschapLeiderschap is discipelschapVanuit bijbels oogpunt zijn verschillende manieren van leiderschap te onderscheiden. Het soort leiderschap wat berust is…
Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Philo & SaädjaGeschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Philo & SaädjaDe oorsprong van de Joodse filosofie dateert al vanuit de tijd van de Bijbel. Er zijn veel argumenten in de Bijbel terug…
De betekenis van het Gilgamesj-eposOpvallend aan het verhaal van Gilgamesj is de zeer menselijke kant ervan en de aanvaarding van de dood, ondanks de aanwe…
Joodse wijsheden 23: het zoeken naar wijsheidEr valt veel te leren in het leven. U kunt alles zelf uitzoeken, maar dit is dwaas en kost veel tijd. Wijsheid zult u na…

Reageer op het artikel "Sophia, godin van de wijsheid"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Vosje
Laatste update: 07-05-2010
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Mythologie
Schrijf mee!