InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Oorlog > De Stelling van Amsterdam: UNESCO werelderfgoed

De Stelling van Amsterdam: UNESCO werelderfgoed

Wellicht is het je wel eens opgevallen dat er in de nabije omgeving van Amsterdam veel oude forten zijn gelegen. Dit is geen toeval, deze forten vormen namelijk samen met omliggende sluizen en dijken De Stelling van Amsterdam. Een ca. 120 jaar oude verdedigingslinie die destijds is gemaakt om Amsterdam tegen mogelijke invallen van buitenaf te beschermen. In dit artikel meer over de geschiedenis, strategische doeleinden en tegenwoordige functies van deze forten.

Geschiedenis en strategie

Eind 19e eeuw voelde Nederland een opkomende dreiging van omliggende landen als Duitsland, Frankrijk en Engeland. Daartoe besloot men dat vooral de hoofdstad beter beschermd diende te worden. Om het de vijand zo moeilijk mogelijk te maken Amsterdam te veroveren werd het plan opgevat om in een grote cirkel van ongeveer 15 a 20 km rondom de stad een nieuwe verdedigingslinie aan te leggen.

Men koos voor deze grote cirkel om de stad buiten bereik van mogelijk kanonvuur te houden. Daarnaast zouden binnen deze ruime cirkel de regering en bevolking het wel een jaar uit kunnen houden.

Inundatie

De linie bestond uit een 46tal forten en batterijen met daartussen een inundatie systeem. Inunderen is het opzettelijk onder water zetten van land en de laaggelegen polders rondom Amsterdam leenden zich daar bij uitstek voor. Zodoende was het betrekkelijk eenvoudig deze polders bij een te verwachten aanval ca. 30cm onder water te zetten. Hiermee was het water te ondiep voor schepen en heel lastig te voet of met paard te doorkruisen.
De achterliggende gedachte was dan ook dit de vijandelijke aanvalsmogelijkheden en verplaatsing van troepen ernstig zouden bemoeilijken. Dit zou de verdedigende partij een flink voordeel in de te verwachten strijd geven.

De forten

De meeste forten werden in de periode van 1885 tot 1914 gebouwd en hebben, hoewel er qua details zeker de nodige verschillen zijn, een vergelijkbaar uiterlijk. De meeste forten bestonden uit een zware betonnen constructie die voor een groot deel werd afgedekt met grond. Dit om de forten zo veel mogelijk tegen vijandelijke inslagen te beschermen. Om het de vijand zo lastig mogelijk te maken besloot men om rond de meeste forten een brede gracht te graven. De bewapening bestond uit zowel kanonnen als mitrailleurs.

Kustforten

Er zijn ook een tweetal kustforten, namelijk forteiland IJmuiden en forteiland Pampus. Hoewel duidelijk te zien is dat deze forten uit dezelfde tijd stammen zijn ze qua ontwerp niet vergelijkbaar met de rest van de forten op het vaste land.

Fort IJmuiden werd aan de westkust in de monding van het Noordzeekanaal gelegen om zo de mogelijkheden van inundatie te beschermen. Fort Pampus diende Amsterdam aan de zijde van het IJ tegen mogelijke invallen te behoeden. Beide forten zijn toegankelijk voor publiek en met een veerdienst bereikbaar.

De Stelling van Amsterdam in oorlogstijd

Hoewel ze nooit actief dienst heeft hoeven doen, was De Stelling van Amsterdam een van de factoren die de Duitsers in de eerste wereldoorlog ervan weerhield om Nederland binnen te vallen. Ze droeg er zodoende mede aan bij dat Nederland zijn neutraliteit in deze oorlog kon behouden. In de tweede wereldoorlog werden de forten niet zelden door de Duitse bezetters als munitiedepot en zelfs verdedigingswerk gebruikt. Vanaf 1951 verloren de forten (met als laatste fort IJmuiden in 1963) hun militaire status.

De forten tegenwoordig

Vandaag de dag hebben veel forten van De Stelling een andere bestemming gekregen. Zo worden ze o.a. gebruikt als museum, wijnhandel, wellness centrum en restaurant.

Natuurmonumenten

Er mocht rondom de forten nauwelijks worden gebouwd en zodoende hebben veel forten een relatief rustige ligging. Door deze geringe activiteit vinden tegenwoordig veel bijzondere planten en dieren er hun plek. Een aantal forten wordt dan ook door Natuurmonumenten beheerd.

UNESCO werelderfgoed

Door het bijzondere en innovatieve plan van aanpak evenals de cultuur historische waarde ervan, is De Stelling van Amsterdam sinds 1996 opgenomen in de UNESCO lijst van werelderfgoed.

Toerisme

Vanuit toeristisch oogpunt zijn de forten zeker interessant om te bezoeken. Er lopen diverse mooie wandel- en fietsroutes langs en daarnaast zijn er een aantal als museum ingericht. Tevens worden er regelmatig evenementen in en rond de forten gehouden.
Een aantal forten is een of meerdere keren per jaar geopend voor bezichtiging en rondleidingen. Daarnaast zijn er enkele forten ingericht als museum:
  • Fort Spijkerboor
  • Fort Veldhuis (Luchtoorlogmuseum 1940-1945)
  • Fort Aalsmeer (Luchtoorlog- en Verzetmuseum 1940-1945)
  • Forteiland IJmuiden
  • Forteiland Pampus
  • Fort Abcoude (daterend uit 1885 en daarmee het oudste fort van De Stelling)
  • Fort Edam
  • Fort Hoofddorp

Enkele forten met andere functies:
  • Fort Muiden (restaurant)
  • Fort aan de Nekkerweg Zuidoostbeemster (wellness resort)
  • Fort bij Kudelstaart (jachthaven en camping)
  • Fort bij Vijfhuizen (kunst atelier)
  • Fort benoorden Purmerend (wijnhandel en Bed & Breakfast)
© 2015 - 2019 Dasco73, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Pampus, hindernis en beschermingPampus, de ondiepte voor het IJ, heeft, ondanks de hinder die het scheepvaartverkeer van en naar Amsterdam er door onder…
Amsterdamse grachtengordel op de UNESCO WerelderfgoedlijstAmsterdamse grachtengordel op de UNESCO WerelderfgoedlijstDe Amsterdamse grachtengordel komt definitief op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Dit zal een positieve invloed kunnen…
Stelling van PythagorasStelling van PythagorasMet de stelling van Pythagoras kun je de lengtes van de zijden van een rechthoekige driehoek berekenen. De stelling is r…
Werelderfgoed in Nederland en de Werelderfgoed ToursWerelderfgoed in Nederland en de Werelderfgoed ToursNederland heeft negen locaties die zich tot het Werelderfgoed mogen rekenen. Een daarvan bevindt zich in Willemstad op C…
De Beemster, UNESCO werelderfgoed“Wie zoekt, kent de Beemster niet… maar wie De Beemster kent, zoekt niet meer…” Zo luidt het vaak gebruikte en ietwat ch…
Bronnen en referenties
  • http://www.stelling-amsterdam.nl/

Reageer op het artikel "De Stelling van Amsterdam: UNESCO werelderfgoed"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Dasco73
Gepubliceerd: 28-01-2015
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Oorlog
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!