Homonymie, polysemie en synonymie

Homonymie, polysemie en synonymie Homonymie, polysemie en synonymie: dit zijn begrippen die worden gebruikt om de betekenis(sen) van (verschillende) woorden aan te duiden. Bij het begrip homonymie gaat het om één identiek woord dat twee compleet verschillende betekenissen kan aannemen, bij polysemie kan één woord op verschillende manieren gebruikt worden maar de betekenissen zijn wel verwant aan elkaar en bij synonymie gaat het juist om twee compleet verschillende woorden die wel dezelfde betekenis hebben.

Homonymie

Bij homonymie zijn er twee woorden betrokken, waarvan de betekenissen op geen enkele manier gelijkenissen hebben. En toch is het dezelfde woordvorm. Dit kan voor verwarring zorgen, omdat er één woord is dat meerdere betekenissen kan hebben. Maar vaak kan uit de context worden afgeleid wat de betekenis is van het woord. Het meest bekende voorbeeld is waarschijnlijk het woord 'bank'.
  • Ze ging zitten op de bank.
  • Hij bracht zijn spaargeld naar de bank.

Bij het eerste voorbeeld va bank gaat het om een geldinstelling, bij het tweede voorbeeld gaat het om een zitmeubel. Bij dit voorbeeld is het duidelijk dat de beide woorden geen relatie hebben qua betekenis. Maar er zijn voorbeelden waarbij het minder makkelijk te zeggen is of er een relatie is in betekenis. Dit kan worden afgeleid uit de ontstaanswijze van het woord. Homoniemen hebben vaak een erg verschillende ontstaansgeschiedenis. Om het nog duidelijker te maken gaan we naar het begrip 'Polysemie'.

Polysemie

Bij polysemie gaat het ook om een woord, die op verschillende manieren gebruikt kan worden. Het verschil hierbij is dat de betekenissen van het woord (die dus op verschillende manieren gebruikt is) wèl aan elkaar verwant zijn. Denk aan een 'blad'.
  • een tafelblad
  • een blad van een plant
  • een dienblad
  • een ochtendblad

Deze woorden zijn allemaal afgeleid van een blad van een plant: iets dat dun, plat en breed is. Dat wordt gezien als voldoende gelijkenis om de woorden als 'verwant' aan elkaar te zien. Ze hebben immers dezelfde ontstaanswijze, dus ze zijn polyseem.

Synonymie

Bij synoniemen is het weer anders. Hier gaat het om twee verschillende woorden die juist dezelfde betekenis hebben! Synoniemen vormen vaak koppels van bijvoorbeeld: een informeel en formeel woord, Nederlandse woorden en woorden ontleend uit het buitenland, een beschaafd en onbeschaafd woord. Van elk een voorbeeld:
  • fiets - rijwiel
  • toetsenbord - keyboard
  • borst - tiet

Overzicht in tabel; verschillen en gelijkenissen synonymie, polysemie en homonymie

zelfde woord?zelfde betekenis?
synonymieneeja
polysemiejahalf (want: verwante betekenissen)
homonymiejanee
© 2011 - 2021 Shiny, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Niveaus van taalEén van de grootste cognitieve processen die een peuter doormaakt, is de taalontwikkeling. De complete ontwikkeling van…
Taalkundige begrippenTaalkundige begrippenTaal we komen er dagelijks mee in aanraking, of je het nu wilt of niet. Zelfs nu je dit zit te lezen, kom je in aanrakin…
Morgenster - Homoniem, woord met meerdere betekenissenMorgenster - Homoniem, woord met meerdere betekenissenBij het begrip morgenster komen er diverse betekenissen naar boven. Het is een ster, een plant, het staat voor Maria, Je…
Academische titels: Betekenis en verschil titulatuurAcademische titels: Betekenis en verschil titulatuurBetekenis van de academische titels: professor, doctor, doctorandus, bijzonder, buitengewoon of emeritus hoogleraar, hoo…

Top Franse boeken: beste Franstalige boekTop Franse boeken: beste Franstalige boekOp zoek naar een goed Frans boek voor de boekenlijst Frans of voor het eigen lees plezier? Hier volgt een top overzicht…
Woordvorming: hoe worden woorden gevormd?Woordvorming: hoe worden woorden gevormd?Ooit afgevraagd waar wij sommige woorden vandaan halen? Moeilijk is het vast te stellen natuurlijk, maar er zijn wel deg…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: ReadyElements, Pixabay
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Polysemie
  • Taalkundig collegemateriaal
Shiny (132 artikelen)
Laatste update: 24-11-2020
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 3
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.