De zeven Klassieke Wereldwonderen

De zeven triomfen van de oudheid. Een griekse schrijver somde zeven monumenten op die hij als de grootste menselijke prestaties roemde. Tegenwoordig kennen wij deze triomfen beter als de Zeven Klassieke Wereldwonderen. De Piramiden van Gizeh, Het beeld van Zeus, de Graftombe van Mausolus, de Hangende Tuinen van Babylon, de Colossus van Rhodos, de Artemistempel van Efeze en de Pharos van Alexandrië.

De zeven wereldwonderen zijn tegenwoordig allemaal tot puin vervallen of er zijn brokstukken van terug te vinden in musea, maar in de tweede eeuw waren de Zeven Wereldwonderen hoogtepunten van de beschaving. Een Griekse dichter heeft ze uitgebreid beschreven. Dat was in een periode dat mensen zich, waarschijnlijk voor het eerst in de geschiedenis, vrij konden maken van hun dagelijkse beslommeringen en de tijd konden nemen om naar reisverhalen te luisteren of misschien zelf die, ook voor hun eeuwenoude, monumenten te bekijken.
De naam van deze Griekse dichter was Antipater en hij kwam uit Sidon, in het tegenwoordige Libanon. Zijn verslag van de Zeven Wereldwonderen lijkt op een monderne toeristenbrochure. Hij liet het bij zeven omdat dat getal al sinds mensenheugenis een speciale mytische betekenis had. Zijn verhaal getuigt van zijn verbazing. Hieronder volgt een citaat.

'Ik ben er geweest (...) Ik heb de onneembare muren van het gouden Babylon gezien en het standbeeld van Zeus op de oever van de Alpheus. Ik heb gedwaald door de hangende tuinen en mijn ogen hebben de Colossus van Helios, de grote piramiden en de gigantische graftombe van Mausolus aanschouwd. Maar toen ik de Artemistempel in Efze zag, moest ik toegeven dat die alles in de schaduw stelde. Nooit heeft de wereld zoiets dergelijks gezien.'

In werkelijkheid heeft Antipater mogelijk sterk op de verhalen van anderen geleund. Tijdens zijn leven waren de hangende tuinen van Babylon al ernstig vervallen en alle wereldwonderen hebben maar 25 jaar gelijktijdig bestaan, tussen de bouw van de Pharos vuurtoren en het instorten van de Colussus van Rhodos. Toch vertegenwoordigt zijn keuze de hoogtepunten van de antieke beschaving.

Beeld van Zeus in Olympia

Drie verdiepingen hoog reikte het eerbiedwaardige beeld van Zeus. Het vormde het hart van een complex heiligdommen bij het eerste Olympisch stadion. De beeldhouwer Phidias was al bekend door zijn beeld van Pallas Athena in het Parthenon van Athene. Met dit beeld van Zeus, waarmee hij in 438 v.C. was begonnen, bevestigde hij zijn kunnen nog eens.
Het enorme gevaarte reikte tot aan het plafond van de tempel en de weerspiegeling in een groot bassin met olijfolie maakte het geheel nog indrukwekkender. Het beeld van Zeus was bekleed met ivoor en zijn mantel en troon waren van goud. Door het verdampen van die olie kwamen er geen barsten in het ivoren oppervlak.
In het jaar 426 liet keizer Theodosius het beeld naar Constantinopel verslepen, waar het 50 jaar later tijdens een paleisbrand vernietigd werd. Het voetstuk in Olympia is in onze tijd teruggevonden.

De Graftombe van Mausolus

Mausolus, een Perzische satraap (gouverneur) uit Turkije, is vooral bekend omdat hij dood is. Wat zijn bestuurlijke kwaliteiten ook geweest mogen zijn, de pracht van de graftombe die voor hem is opgericht in Halicarnassis, het tegenwoordige Bodrum, heeft zijn naam in de geschiedenis doen voortleven. Mausolus stierf in 350 v. C. en zijn graftombe werd opgericht door zijn vrouw Artemisia. Nadat zij de mooiste graftombe ter wereld had laten bouwen, vermengde zij het as van haar overleden man, die ook haar broer was, met wijn en kruiden en dronk dat brouwsel op.
De tombe had meerdere verdiepingen: beneden een gallerij met 36 zuilen, daarbovenop een piramide en op de top een strijdwagen. Het witmarmeren graf van Mausolus was 55 meter hoog. Boven op de zuilen stonden beelden van vorsten en strijders en op de top zoals gezegd een strijdwagen met vier paarden met waarschijnlijk beelden van Mausolus en Artemisia erin. In de 15e eeuw werden de stenen van het graf gebruikt door de Johannieters om er een kasteel mee te bouwen.
Een kleine replica van de graftombe is te zien op de Londense begraafplaats Highgate op het graf van de 19e-eeuwse industrieel Julius Beer.

De Piramiden van Gizeh

De piramiden van El Gizeh zijn de laatst overgeblevene van de Zeven Wereldwonderen van de oudheid en dateren uit het Oude Rijk van Egypte, uit de periode 2550 tot 2490 v.C.
De Romeinse toeristen van tweeduizend jaar geleden vonden ze net zo raadselachtig als de tegenwoordige bezoekers. En ook zij geloofden de meest onwaarschijnlijke verhalen van hun oorsprong en betekenis. Door archeologie en kennis van de hiërogliefen heeft de tegenwoordige mens veel meer informatie dan de Romeinen; toch is er nog veel duister over deze drie giganten. De grootste en oudste Grote Piramide was het graf van koning Cheops. De twee kleinere van zijn zoon Chefren en diens opvolger Mykerinos. Elk aspect van de piramiden heeft een betekenis. Zelfs de vorm ervan is een weergave van de lichtstralen van de zonnegod Re, die op zijn dagelijkse tocht langs de hemel gezelschap zou krijgen van de gestorven farao's.
De arbeid voor deze monumenten werd geleverd door boeren die tijdens de vier maanden dat de Nijl het land overstroomde geen werk hadden. Een belangrijker reden voor hun medewerking was dat zolang de gemummificeerde farao veilig in zijn enorme graf lag, de goden een jaarlijkse cyclus in stand zouden houden en daarmee een goede oogst garandeerden. Toch lokten de enorme grafmonumenten rovers van heinde en ver en hebben ze meestal leeg gestaan.

De Hangende Tuinen van Babylon

De hangende tuinen 'hingen' niet zozeer, maar waren geplant in oplopende terrassen die met aarde waren volgestort. Verhalen uit 50 v.C., toen de tuinen allang over hun hoogtepunt heen waren, vertellen van stenen muren van 120 meter lang en 7 meter dik. Daarop stonden stenen zuilen en daar lagen weer houten daken op die vol bomen stonden. Volgens de legende zijn ze rond 600 v.C. door Nebukadnezar gebouwd voor zijn vrouw, een Medische prinses die heimwee had naar de heuvels van haar vaderland. Ze werden bewonderd vanwege hun smaragdgroene schoonheid tegen het grijsbruine zand van de Eufraatvlakte en vanwege hun technisch ontwerp. Waarschijnlijk werd door slaven voortdurend water naar het hoogste punt gepompt.
De tuinen bloeiden nog toen Alexander Babylon in 331 v. C. veroverde, maar in de daaropvolgende eeuwen werd de stad door het zand verstikt. Nu kan niemand meer precies vaststellen waar ze precies waren. Het huidige Irak is bezig met een groot projesct om de hangende tuinen in ere te herstellen.

De Artemistempel in Efeze

Al sinds de vroegste tijden van de klassieke oudheid werd de vruchtbaarheidsgodin Artemis in Efeze vereerd. Koning Croesus heeft zelfs een gedeelte van zijn fabelachtige rijkdom aan een eerder heiligdom voor haar besteed. Dit brandde in 356 v.C. af. Vrijwel onmiddelijk startte men de werkzaamheden voor een nieuw heiligdom. Deze kreeg een plaats op de lijst met Zeven Wereldwonderen. En terecht. Met zijn lengte van 126 meter en zijn 127 marmeren zuilen was het de grootste en meest imponerende tempel van de helenistische wereld. Middenin was een openluchtaltaar waar dieren en misschien ook mensen geofferd werden.
Binnen in de tempel stond een beeld van de godin. Paulus veroorzaakte een rel toen hij in het jaar 53 tegen de Artemiscultus in Efeze preekte. De godin was in Efeze mede zo populair omdat ze veel pelgrims, en daardoor veel handel, aantrok. De tempel werd door de patriarch van Constantinopel verwoest in 401. Enkele beelden uit de tempel staan in het Britisch Museum.

De Colossus van Rhodos

Toen Antipater het grote bronzen beeld op Rhodos in zijn lijst opnam, was het al geruime tijd een bouwval. Niet dat dat de aantrekkelijkheid ervan verminderde, want nog honderden jaren later kwamen de mensen van heinde en ver om zich te vergapen aan de enorme brokstukken en stil te staan bij de vergankelijkheid van al het menselijk streven.
De Colossus was gemaakt door de beeldhouwer Chares van Lindus in 282 v.C. en op zijn marmeren voetstuk torende het 33 meter boven de haven van Rhodos uit. Met zijn opgeheven toorts leek hij wel wat op het Vrijheidsbeeld in New York. Het was duidelijk een beeld van de zonnegod Helios, opgericht als dank voor de hulp bij het verslaan van de Macedoniërs in 305 v.C. De kosten werden ten dele gedekt door de verkoop van de buitgemaakte wapens. Maar het was ook een uiting van burgertrots, een teken dat Rhodos op zijn hoogtepunt was als een van de rijkste handelssteden ter wereld.
De technische problemen bij de bouw waren enorm. De beeldhouwer moest ter plaatse werken. Hij bouwde eerst een frame van ijzer en steen, dat hij bedekte met brons dat in delen gesmeed werd. De druk op de onderkant was enorm en daarom moesten de voeten bij elkaar staan, en niet zoals in middeleeuwse fantasie op twee oevers. In die omstandigheden is het nog een wonder dat het beeld wel 60 jaar bleef staan, voordat het door een aardbeving werd verwoest. De brokstukken bleven op diezelfde plaats 800 jaar liggen.

De Pharos van Alexandrië

Op zijn hoogtepunt was Alexandrië het middelpunt van de wereld. Kooplui reisden langs de Rode Zee naar India en via Zuilen van Hercules naar de nevelige Atlantische Oceaan en het bijna legendarische Britannia. Als zeehaven had het echter een groot nadeel : de grote hoeveelheid zandbanken die de Nijl er in de loop van de tijd had afgezet. De oplossing kwam van een schatrijke koopman, Sostratus van Knidos, die in 280 v.C. 800 talenten zilver (ongeveer 10 miljoen euro) besteedde aan de eerste speciaal voor dat doel gebouwde vuurtoren ter wereld. Zolang mensen de zeeën hadden bevaren waren er lichtbakens geweest, maar dit was de eerste moderne vuurtoren.
Hij werd gebouwd op het eiland Pharos net voor de haven en was 140 meter hoog. Hij had drie verdiepingen. op de onderste verdieping lag de brandstof opgeslagen die nodig was voor het vuur bovenin. Waarschijnlijk werd dit met een soort petroleum gestookt, wat de Grieken al kenden als wapen. Het schijnsel, door een bronzen spiegel tot een straal omgevormd, kon tot 56 km afstand op zee gezien worden. Ondanks schade door aardbevingen bleef de toren tot 1480 staan, toen de ruïne opgenomen werd in een nog steeds bestaand Mameluks fort. In de jaren '60 zijn de bronzen letters die op de toren stonden in de haven gevonden. De naam leeft nog steeds voort : in alle talen die rond de Middellandse Zee gesproken worden betekent pharos vuurtoren. © 2008 - 2009 Mondyluke, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 26-08-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Mondyluke is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Op zoek naar de zeven natuurwonderen van de wereld: De 7 antieke wereldwonderen zijn bekend, hoewel weinig mensen ze alle zeven kunnen opnoemen. Tot op één – de piramiden van Gizeh in Egypte – bestaan de wer…
• Vrijheidsbeeld van New York: De inspiratie voor dit beeld werd geput uit het beeld de Kolos van Rhodos, één van de zeven wereldwonderen. Het beeld was oorspronkelijk bestemd om geplaatst te worden aan de noo…
• De Zeven Zonden en de Zeven Deugden: De Zeven Zonden kent iedereen wel, de Zeven Deugden zijn minder bekend, maar niet minder belangrijk. De Zonden en Deugden spelen een rol in het rooms-katholieke geloof.
• Zeven Wereldwonderen: De zeven Wereldwonderen zijn beroemde monumenten uit de oudheid: Grote Piramide van Gizeh, Hangende tuinen van Babylon, Kolussus van Rodos, Mausoleum van Halicarnassus, Pharos van Alexa…
• De zeven wereldwonderen: De zeven wereldwonderen. Je hebt er vast wel eens van gehoord, maar wat zijn de zeven wereldwonderen eigenlijk en bestaan ze nog?