Lauwerszee werd Lauwersmeer in 1969

In 1969 vond de afsluiting van de Lauwerszee plaats. Lauwerszee werd Lauwersmeer. Sindsdien ontstond er onder meer een prachtig natuurgebied dat de status Nationaal Park verwierf. En er werden vele voorzieningen voor recreanten en toeristen gerealiseerd; in Lauwersoog onder meer: camping Lauwersoog, bungalowpark Suyderoogh, diverse restaurants, de bootdienst naar Schiermonnikoog en een jachthaven.

Koninklijke aanwezigheid

In verband met die afsluiting bracht koningin Juliana in 1969 een bezoek aan het vissersdorp Zoutkamp. Tijdens het bezoek hingen de vlaggen halfstok en de Zoutkampers lieten de koningin duidelijk merken dat ze helemaal niet blij waren met de nieuwe situatie, die zo ingrijpend was voor hun dorp.

In 2007 bracht koningin Beatrix er ook een bezoek. Toen hing de vlag er heel anders bij: de vorstin werd enthousiast toegejuicht.
En hoe men ook van mening kan verschillen over nut en noodzaak van de afsluiting, over de inrichting van de Lauwersmeer en hoe het verder moet, over één ding is iedereen het wel eens: het is een prachtig gebied geworden waarvan in ieder geval het nut voor de ontwikkeling van de recreatie en toerisme moeilijk betwist kan worden.

Er is veel gerealiseerd voor de toerist-recreant. Iedereen kan dat beleven. Fiets bijvoorbeeld eens rond het meer. Dat kan met behulp van meerdere beschreven en bewegwijzerde routes: ‘Rondje Lauwersmeer’(van Staatsbosbeheer), ANWB-route 1 in de fietsgids Groningen en ANWB-route 6 in de fietsgids Friesland.

In dit artikel wordt een aantal attracties van de Lauwersmeer beschreven aan de hand van de route ‘Rondje Lauwersmeer’. De fietsroute is plm. 45 km. (de betreffende folder is onder meer te verkrijgen bij de vestigingen van de VVV Lauwersland in Zoutkamp en Dokkum). De route begint bij restaurant Het Booze Wijf, Strandweg 1 te Lauwersoog.

1. Camping Lauwersoog c.a. / ontstaan van de Lauwersmeer

Het restaurant is een onderdeel van het Camping Lauwersoog-complex. Voorheen was er Expozee, het expositiecentrum van Rijkswaterstaat, gevestigd. Daar was onder meer de inpoldering van de Lauwerszee en de inrichting van het gebied dat toen ontstond in beeld gebracht. Ook kon men er- net als nu trouwens – terecht voor VVV-informatie.

De toerist/recreant kon bijvoorbeeld via authentieke filmbeelden zien hoe op 23 mei 1969, onder het toeziend oog van koningin Juliana, de laatste twee caissons werden gekoppeld, ingevaren en afgezonken. Op 25 mei 1969 sloot men, op het moment dat de ebstroom uit de Lauwerszee ophield, alle 150 kleppen van de caissons tegelijk: de afsluiting was een feit. De Lauwerszee was Lauwersmeer geworden.

Al gauw bleek een nieuw landschap tot leven te komen dat uitgroeide tot een uniek natuurgebied. Een deel van de grond werd bestemd voor landbouw, militair oefenterrein en recreatie, maar de natuur hield veruit de overhand. En dat had resultaat, want van het ingedijkte gebied, groot 10.000 hectare, werd in 2003 6000 hectare aangewezen als Nationaal Park. Daar en daarbuiten is heel wat te beleven op het gebied van natuur, water, landschap en recreatie.

2. Suyderoogh en Ballastplaatbos

U kunt het beleven per fiets, als u het Rondje Lauwersmeer verder volgt:
Via het fietspad langs de Strandweg bereikt u het punt waar u rechtsaf kunt naar Suyderoogh en de Ballastplaatbos. U moet die lus in de route beslist maken, want het bos is een van de mooiste fiets- en wandelgebieden in de Lauwersmeer. Als u tenminste van bos houdt. Zo niet, dan vindt u aan de westkant van het bos ook een uitkijktoren met een prachtig zicht over het weidse Lauwersmeer richting Oostmahorn e.o. Bij de afslag staat aan de linkerkant De Bosschuur, het kantoor en de werkplaatsen van Staatsbosbeheer. Verderop aan de weg over De Rug is Landal Natuurdorp Suyderoogh

3. Vogelkijkhut en Zoutkamp

Op weg naar Zoutkamp passeren we de Willem Lodewijkkazerne (links). Ten westen daarvan is een vogelobservatiepunt. Het hele jaar door kunt u er, vanuit een hut, vogels bewonderen. Vooral in het najaar is hier heel wat te zien, dan rusten er vele eenden, ganzen en zwanen die er meteen op zoek gaan naar voedsel. Ook bijzondere vogels, zoals de zeearend en de slechtvalk worden er waargenomen. Eveneens de moeite waard is de Karnewei, een terrein met riet en een ondiep plasje, dat nogal in trek is bij verschillende steltlopers en waar ook wel eens ijsvogels en porseleinhoenders worden gesignaleerd.

In de voormalige vesting en vissersdorp Zoutkamp is veel veranderd sinds 1969. Veel van het oude verdween, maar er is ook heel wat gebleven, bijgekomen en in ieder geval is er de laatste jaren ook weer visserij-bedrijvigheid dankzij de activiteiten van De Rousant. Het bedrijf is niet moeilijk te vinden: de rij kleurrijke pakhuizen, op de kade langs het Reitdiep, is een gezichtsbepalend onderdeel van het dorp geworden. De gemeente De Marne is heel wat jaren bezig geweest met het verbeteren en verfraaien van Zoutkamp. En het resultaat mag er zijn: de oude de vestingstructuur en het visserijkarakter is meer herkenbaar geworden. Het centrum is aangepakt en er zijn mooie wandelpromenades gerealiseerd. Het Visserijmuseum met VVV-winkel heeft zich ontwikkeld tot een belangrijke attractie.

4. Kollumerwaard

In eerste instantie zou er wel 1000 hectare terrein aan de zuidkant van het Lauwersmeer, in de Kollumerwaard, voor defensie bestemd worden. Naderhand verminderde het aantal hectares, maar er werd in ieder geval al wel een grote aarden wal opgeworpen ter beperking van teveel geluidshinder, want er zouden schietoefeningen plaats vinden met militaire voertuigen. Weer later zag Defensie er helemaal vanaf het terrein voor militaire doeleinden in te richten en werd het in 1999 overgedragen aan Staatsbosbeheer. Sindsdien vindt er een herinrichting plaats waarbij het natuur weer het hoofdelement gaat vormen, met een flink stuk recreatief medegebruik.

5. Dokkumer Nieuwe Zijlen

Vroeger stroomde de Ee als rivier door Dokkum met een brede uitmonding in de Lauwerszee. Dokkum was zodoende een zeehaven en het water vanaf die stad tot de zee was omgeven door zeedijken. Mede vanwege de zogenaamde Kerstvloed van 1717, die ook in Groninger land een enorme schade aanrichtte, kwamen er nieuwe spui- en schutsluizen in de buurt van Engwierum: Dokkumer Nieuwe Zijlen. Het vaarwater werd verlegd en gekanaliseerd (Dokkumer Grootdiep). De kustlijn en daarmee de zeedijk werd zodoende aanmerkelijk ingekort.De ontwerper van de nieuwe zeedijk (Statendijk) was Willem Loré en het sluizencomplex werd gebouwd naar een ontwerp van de Leeuwarder architect Claes Balck. Het project behoorde in die tijd tot de grote waterstaatswerken van het land. Bij de sluizen op de dijk, tegenover herberg De Pater, werd een zuil opgericht (hij staat er nog altijd) ter eeuwiger gedachtenis. Het haventje bij de sluis heeft zich tot een nostalgische plek ontwikkeld met een paar karakteristieke panden aan de waterkant. Lunegat aan het Lauwersmeer is er nu de grote haven, maar wel voor de pleziervaart.

6. Oostmahorn en Esonstad

Vanaf Dokkumer Nieuwe Zijlen gaat de route in noordelijke richting, door de Ezumakeeg. Dit gebied had oorspronkelijk een landbouwbestemming maar is nu ingericht als natuurgebied. Door het vele ondiepe water is het ook populair bij eenden en steltlopers. Ook hier is een vogelkijkhut. Via Enumazijl fietsen we verder naar Oostmahorn. Niet alleen voor Zoutkamp, ook voor Oostmahorn aan de Friese kust van de Lauwerszee , was het ontstaan van het Lauwersmeer ingrijpend. Zo had de veerboot naar Schiermonnikoog altijd van Zoutkamp via Oostmahorn naar het eiland gevaren. Dat was nu dus verleden tijd. En de KNZHRM (sinds 1991: Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij) had er een station; thuishaven van de bekende reddingsboot Insulinde.

Na 1969 kwamen ook hier recreatie en toerisme tot ontwikkeling. Dus is er nog steeds vaarbedrijvigheid, maar nu zijn het rondvaartboten die van wal steken. De echte grote doorbraak in de toeristische ontwikkeling is van recente datum: in 2005 werd begonnen met de bouw van het unieke project Esonstad. Het vakantiecomplex bestaat uit een nieuw gebouwd historisch vestingstadje met zogenaamde terpwoningen er omheen. Ook een overdekt zwembad en tennisbanen ontbreken niet. In het stadje vindt de bezoeker onder andere een waaggebouw (restaurant) en winkeltjes

7. Terug in Lauwersoog

Via het indrukwekkende sluizencomplex in de afsluitdijk komen we terug in Lauwersoog. Tijdens de inpolderingswerkzaamheden in de jaren ’60 was dit het werkeiland Lauwersoog. Nu is er een zeehaven met alle faciliteiten van dien. De veerboot naar Schiermonnikoog vertrekt er ook.
Lauwersoog ontwikkelde zich als centrum voor toerisme en recreatie met onder meer een jachthaven, een camping, zeilschool, bootverhuur en bijpassende horeca.

Lees verder

• Lauwersland - Vakantieland
• Het Groninger kustgebied: Zoutkamp-Lauwersoog-Lauwersmeer