InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Arnhemsche Fayencefabriek

Arnhemsche Fayencefabriek

Arnhemsche Fayencefabriek In 1907 richtten de broers Klaas en Jacob Vet in Arnhem een aardewerkfabriek op, de: “N.V. Arnhemsche Fayencefabriek”. Er werd sieraardewerk gemaakt zoals vazen, kannen en bloempotten, maar eveneens gebruiksaardewerk zoals inktstellen, rookstellen en kandelaars. De fabriek werd vooral bekend om het aardewerk met de witte ondergrond, beschilderd met dunne sierlijke lijnen, gestileerde bloemmotieven en matglazuur.

Klaas en Jacob Vet

De broers groeiden op in Purmerend en wilden plateelbakker worden. Klaas Vet (1876-1943), bakte zijn eerste aardewerk in een kleine, door hem zelf gebouwde oven naast zijn ouderlijk huis. In 1898 werkte hij twee jaar bij de “Plateelbakkerij Zuid-Holland” in Gouda en in 1900 bij Plateelbakkerij De Distel in Amsterdam, waar hij modelleur en glazuurder was. Jacob Vet (1880-1924), werkte vanaf ± 1897 bij de sieraardewerkfabriek “Wed. Brantjes en Co”, in Purmerend als plateelschilder.

Firma Jb. Vet & Co

Samen stichtten Klaas en Jacob in 1903 een plateelfabriek in Purmerend: de “Firma Jb. Vet & Co”. Klaas werd de artistiek leider en ontwierp tevens de modellen van het aardewerk, Jacob werd zakelijk leider.
In 1906 brandde de fabriek af. Een jaar later verhuisden ze naar Arnhem om daar een nieuwe fabriek te beginnen, een aantal medewerkers gingen mee. Waaronder Jan Vet, de jongste broer van Klaas en Jacob, die inmiddels als plateelschilder in de fabriek werkte en de ontwerper en schilder Dirk Straus (1884-1963) en Philip Lagrand.

Jacob Vet dood aangetroffen

Met de nieuwe fabriek, de Arnhemsche Fayencefabriek, ging het erg goed. Al gauw verkochten zij het aardewerk ook in het buitenland, zoals in Engeland, Frankrijk, Scandinavië, Amerika en Australië, tot aan de eerste wereldoorlog. Na deze oorlog in 1918, kwam alles weer op gang, de omzet groeide snel waardoor de fabriek kon worden uitgebreid. Jacob Vet reisde veel naar het buitenland o.a. om te zorgen voor de verkoop aldaar. In 1924 werd Jacob in Londen dood aangetroffen in de Thames, onder “onduidelijke omstandigheden”. Hij werd Middlesex in Engeland begraven.

N.V. Plateelfabriek Gelria

Al snel ontstonden er tussen Klaas Vet en de nieuwe zakelijk leider van de Arnhemsche Fayencefabriek: Ir. Henri van Hoorn conflicten. Klaas werd uiteindelijk ontslagen en begon in 1926 samen met N. Koerse en J. Vach een nieuwe fabriek in Arnhem: de “N.V. Plateelfabriek Gelria”. In 1932 moest de Plateelfabriek Gelria stoppen vanwege de economische crisis.

Decor: "Kashmir", ±1916Decor: "Kashmir", ±1916

Modellen

Klaas en Jacob begonnen in hun fabriek in Purmerend (firma Jb. Vet & Co) met het vervaardigen van aardewerk in de stijl van de Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg en lieten zich ook beïnvloeden door de Plateelbakkerij Zuid Holland en de Plateelbakkerij De Distel.

De vele aardewerkmodellen die in Purmerendse fabriek waren ontstaan hadden de brand overleefd. Deze werden bij de Arnhemsche Fayencefabriek opnieuw gebruikt. Door de tijd heen ontstonden er in de Arnhemsche Fayencefabriek ook nieuwe modellen. Na het ontslag van Klaas Vet, ontwierp waarschijnlijk de modelleur W. Neutert de modellen.

De modellen zijn eenvoudig en sierlijk van vorm en soms gebaseerd op klassieke vormen zoals een Griekse amfora. De vormen zijn voornamelijk rond, maar de onderkant van een paar modellen is hoekig. Sommige vazen hebben dunne grote of kleine oren en deze kunnen rond of hoekig van vorm zijn. Verder is er een serie vazen met vormen ontleend aan (antiek) Perzisch aardewerk, bv. lange halzen met halverwege een knobbelvorm.

Decors

Net als de modellen bleven de decors in het begin ongeveer hetzelfde als bij de firma Jb. Vet & Co.
Elk decor kon op elk model worden aangebracht, de decors werden aan de vorm aangepast. Er waren twee groepen; donkere decors, voornamelijk ontworpen door Philip Lagrand en lichte decors, waarschijnlijk ontworpen door Dirk Straus.
Naast de al bestaande decors werden er langzamerhand nieuwe ontwerpen gemaakt o.a. (vanaf 1913) door Philip van Praag (1887-1942), ontwerper en schilder.

Donkere decors

De ondergrond bij de donkere decors is donker van kleur. Lichte maar ook donker gekleurde motieven als bloemen, bladeren, krullen, lijnen, stippen en effen vlakken zijn asymmetrisch over het oppervlak verdeeld. De donkere decors hebben een glanzende glazuurlaag.

Lichte/ lineaire decors

Bij de lichte decors is de ondergrond wit of crème-wit. De decors bestaan uit blauw, groen en oker gekleurde, zeer dun geschilderde sierlijke lijnen, stippen en motieven vaak bloemen en soms vlinders of kevers. De motieven zijn hier veel gestileerder weergegeven dan bij de donkere decors. Deze decors zijn symmetrisch over de vorm verdeeld en hebben een matglazuur. Een aantal vazen met dit type decor zijn gemerkt met “MB” (mat bloemen).

Decor: "S.O.", 1910-1920Decor: "S.O.", 1910-1920

Perzische decors

De decors “Persian”, “Lindus”, “Ispahan”, “Kashmir”, “Marantha”, “Nippon”, “Dorma”, “Palmet” en “Elrakka”, die vanaf ongeveer 1915 ontstonden zijn geïnspireerd op Perzische motieven. De ondergrond is veelal blauw of groen van kleur en gedeeltelijk wit. De gestileerde bloemmotieven zijn rood, blauw, groen, oker en wit.

Geometrische decors

Een kleine serie aardewerk van roodbakkende klei, rond 1909 heeft geometrische ornamenten en glanzend glazuur. Op een andere groep van deze serie werden gestileerde bloemmotieven aangebracht.
Het decor in “Empire”-stijl uit ongeveer 1915 heeft een witte ondergrond, de ornamenten en lijnen zijn ten dele met goudverf uitgevoerd.
Decor “S.O.” is een strak geometrisch decor op een witte ondergrond. De vlakken, lijnen, stippen en motieven zijn voornamelijk groen van kleur.

De Perzische decors en decor “S.O” zijn waarschijnlijk ontworpen door Philip van Praag. Toen Dirk Straus in 1916 vertrok en Philip van Praag in 1917, zocht de fabriek een nieuwe ontwerper. Dit werd Willem Hartgring (1874-1940), ontwerper en schilder, die bij Plateelbakkerij Zuid Holland vandaan kwam. Hartgring ontwierp o.a. de decors: “Pensee”, “Flora”, “Warkos”, “Corona”, “Gelri”, “Polo”, “Vlinder” en “Poppy”.

Decor: "Warkos", 1910-1920Decor: "Warkos", 1910-1920

Decor Pensee, Flora, Warkos en Corona

Deze decors hebben een groene en witte ondergrond. Pensee en Flora uit 1918, bestaan uit florale motieven, asymmetrisch aangebracht en geglazuurd met matglazuur. Warkos en Corona uit ± 1920 zijn symmetrisch en bestaan uit gestileerde bloemmotieven en effen vlakken. Bij decor Warkos lopen die vlakken (soms met geometrische motieven) horizontaal rondom de vazen.

Decor Gelri, Polo, Vlinder en Poppy

Tussen ongeveer 1922 en 1926 ontstaan een aantal donkere decors met glanzend glazuur. Op een donkere ondergrond zijn vrij donker gekleurde bloemmotieven asymmetrisch verdeeld over de vorm.

Matglazuur

Het matglazuur dat in de Arnhemsche Fayencefabriek (en de fabriek in Purmerend) werd gebruikt, was in 1902 uitgevonden bij Plateelbakkerij De Distel. Het is onduidelijk wie de uitvinder was; Bert Nienhuis, de artistiek leider en volgens hemzelf de uitvinder, of misschien Klaas Vet die daar werkte als modelleur en glazuurder. Vet is in 1901 op verzoek van de directeur van De Distel naar een porseleinfabriek in Duitsland geweest om daar kennis te vergaren over glazuurtechnieken. In elk geval heeft Klaas Vet het recept en methode na zijn vertrek bij De Distel meegenomen en in zijn eigen fabriek toegepast.

Decor: "Flora", 1918-1920Decor: "Flora", 1918-1920

Economische crisis

Door de economische crisis ontstonden er voor de fabriek vanaf ongeveer 1928 moeilijkheden. Het aardewerk werd vanwege bezuinigingen niet meer met de hand beschilderd, maar in plaats daarvan in één kleur of in een paar kleuren glazuur gespoten of gedropen. Verder maakte de fabriek nog aardewerk in opdracht, voor verenigingen en bedrijven. Daarnaast werd er samengewerkt met de plateelbakkerij “RAM” waar het in die tijd ook wat moeilijker ging. Deze fabriek was opgericht voor de ontwerper T.A.C Colenbrander en stond vlakbij de Arnhemsche Fayencefabriek, in dezelfde straat (Amsterdamseweg).

In 1934 werd de Arnhemsche Fayencefabriek opgeheven.
Met name het vroege aardewerk uit deze fabriek is tegenwoordig weer erg in trek bij verzamelaars.

Lees verder

© 2014 - 2017 Vuurvlieg, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Tegel- en Fayencefabriek AmphoraTegel- en Fayencefabriek AmphoraDe Tegel- en Fayencefabriek Amphora in Oegstgeest werd in 1908 opgericht door Van Sillevolt en C. Perelaer om er gebruik…
Plateelbakkerij De DistelPlateelbakkerij De DistelJacobus M. Lob richtte in 1895 te Amsterdam een kleine aardewerkfabriek op genaamd “De Distel”. Zijn doel was het vervaa…
N.V. Plateelbakkerij Zuid HollandN.V. Plateelbakkerij Zuid HollandIn 1898 werd in Gouda de plateelbakkerij 'Zuid-Holland, Estié & Co' opgericht door Egbert Estié, die van oorsprong plate…
Keramiek en keramische kunstKeramiek en keramische kunstHet woord keramiek komt van het Griekse keramos wat drinkvat of aardewerkvat betekent. De naam keramiek wordt hoofdzakel…
Sieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & CoSieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & CoClementine van Rijn, de weduwe van Nicolaas S.N. Brantjes richtte samen met Egbert Estié in 1895 als eerste een sieraard…
Bronnen en referenties
  • “Vormen uit vuur, Arnhemsche Fayencefabriek 1907-1934”, Hadewych Martens, Benno Steenaert.
  • “Nederlandse Keramiek vanaf de Jugendstil tot 2000”, W.D.H. Spijker.
  • “Purmerends Jugendstil Aardewerk 1895-1907”, F.D Doornberg, J.P. Otsen, J.G. Berkhout.

Reageer op het artikel "Arnhemsche Fayencefabriek"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

C. Niemeijer, 12-04-2017 18:32 #3
Kunt u mij vertellen waar de AFF aan de Amsterdamseweg in Arnhem gestaan heeft?

Cecile Michel, 30-08-2016 16:48 #2
Goedemiddag, graag zou ik willen weten wat het plateel servies wat ik geërfd heb van mijn grootouders waard is. Het gaat om 12 platte borden, 4 kleinere bordjes, 2 nog kleinere bordjes, 2 kleine schaaltjes met deksel, 12 schotels met 5 kopjes, suikerpot, melkkannetje, theekan en 2 melkbekers. Helaas zijn er op 6 stuks een paar kleine beschadigingen de rest is puntgaaf. In de kleur licht/zachtgeel. Onderop staat: Made in Holland - RAM Arnhem. Hopelijk kunt u mij verder helpen.
Met vriendelijke groet,
Cecile Michel

Els, 02-05-2016 07:54 #1
Ik heb nog een servies van dhr. Straus speciaal gemaakt voor mijn oma. Waar kan ik het taxeren? Reactie infoteur, 06-06-2016
Dat servies kunt u bijvoorbeeld bij een veilinghuis laten taxeren.

Infoteur: Vuurvlieg
Gepubliceerd: 16-06-2014
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Nederlands sieraardewerk
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 3
Schrijf mee!