De Vietnamoorlog en de hereniging

Hoewel het Franse bombardement op de Noord-Vietnamese havenstad Haiphong in 1946 als het begin van de Vietnamoorlog wordt beschouwd, wordt de strijd in Zuid-Vietnam vanaf 1957 tussen de door Noord-Vietnam gesteunde Vietcong en het door de Verenigde Staten gesteunde Zuid-Vietnamese bewind gezien als het begin van het conflict dat in Vietnam de Amerikaanse Oorlog wordt genoemd. Het eindigt met de hereniging van Vietnam in 1975 en de stichting van een socialistische republiek.

De Amerikaanse inmenging

Al vanaf 1950 financieren de Verenigde Staten de Fransen in de strijd in Vietnam. De Zuid-Vietnamese regering van Ngo Dinh Diem is economisch en militair volledig afhankelijk van Amerikaanse steun. Amerikaanse militaire adviseurs gaan Diems leger trainen. Het is de tijd van de Koude Oorlog en bij Amerika overheerst de angst voor het zogenaamde domino-effect: Zuid-Vietnam wordt gezien als het laatste bastion van de vrij wereld. Als Zuid-Vietnam valt voor het communisme, volgen ook andere naties in Zuidoost-Azië. President John F. Kennedy, die ook gelooft in het gevaar van het communisme, verhoogt het aantal militaire adviseurs en de financiële steun. In 1962 zijn al 12.000 Amerikaanse adviseurs in Zuid-Vietnam gestationeerd. Ondertussen verliest het corrupte regime van Diem steeds meer steun bij de bevolking. Als in 1963 in Hué boeddhistische monniken door het leger van Diem worden beschoten leidt dat tot een golf van demonstraties met als inzet de vrijheid van godsdienst. Beelden van de zelfverbranding van de monnik Thich Quang Duc in Saigon gaan de hele wereld over. Amerika stemt toe in de val van Diem, die kort daarna wordt doodgeschoten. Nog geen maand later, op 22 november 1963, wordt president Kennedy in Dallas vermoord en erft zijn vice-president Lyndon B. Johnson (zie afbeelding rechts) de Amerikaanse inmenging in Vietnam. Met tegenzin verhoogt Johnson de Amerikaanse steun. De opeenvolgende Zuid-Vietnamese regeringen zijn net zo corrupt en inefficiënt. Coup volgt op coup, demonstraties en rellen verlammen de Zuid-Vietnamese hoofdstad Saigon. De Vietcong krijgt steeds meer steun onder de plattelandsbevolking. Ook worden in die periode duizenden manschappen van het Noord-Vietnamese leger via de Ho Chi Minh-route naar het zuiden gesluisd.

De escalatie van het conflict

De Amerikaanse regering vindt in het uitgelokte incident met het oorlogsschip Maddox in de Golf van Tonkin in 1964, waarbij deze voor de kust van Noord-Vietnam wordt aangevallen door Noord-Vietnamese torpedoboten, maar nauwelijks is beschadigd, de perfecte aanleiding het conflict uit te breiden en bombardementen uit te voeren op het noorden. Tijdens Operation Rolling Thunder worden in drie maanden tijd twee keer zoveel bommen afgegooid op het noorden als in de hele Tweede Wereldoorlog. Het beoogde resultaat wordt er niet mee bereikt. De infiltraties van Noord-Vietnamese soldaten in het zuiden verhevigen. In maart 1965 landen de eerste reguliere Amerikaanse troepen op Vietnamees grondgebied en richten in Da Nang hun basis in. Tegen het eind van datzelfde jaar zijn er al 200.000 Amerikaanse soldaten in Vietnam, twee jaar later bijna een half miljoen. Voor de Amerikaanse strijdmacht wordt het een frustrerende oorlog tegen een grotendeels onzichtbare vijand, die zich schuil houdt in de beboste berg- en grensgebieden van Laos en Cambodja.

Gevolgen van het Tet-offensief

Tot 1968 gold tijdens het Vietnamese Nieuwjaar (Tet) een bestand tussen de strijdende partijen. De Amerikanen en Zuid-Vietnamese bondgenoten worden totaal verrast als de Vietcong op tientallen stadscentra de aanval openen. De Vietcongstrijders lijden weliswaar enorme verliezen en zijn vanaf dat moment als strijdkracht eigenlijk uitgespeeld. Maar dit zogeheten Tet-offensief heeft een desastreus psychologisch effect op de Amerikaanse publieke opinie, mede omdat deze oorlog dagelijks de tv-journaals vult en de eerste 'televisie-oorlog' is. Veel Amerikaanse jongeren vragen asiel aan in neutrale westerse landen als Canada en Zweden om zich aan hun dienstplicht ('tour of duty') in Vietnam te onttrekken. (Na de Vietnamoorlog wordt de dienstplicht afgeschaft in de VS). In de overtuiging dat deze strijd nooit gewonnen kan worden, spreekt president Johnson zijn veto uit op een verzoek van de militaire leiding de Amerikaanse troepenmacht uit te breiden. De bombardementen worden stopgezet en in Parijs onderhandelingen gestart tussen de strijdende partijen. Deze zullen maar liefst vijf jaar duren.

Het einde van de oorlog

President Johnsons opvolger, Richard Nixon, belooft in 1969 de oorlog te beëindigen door algehele terugtrekking van de VS-troepen, zonder gezichtsverlies. Deze terugtrekking en versterking van het Zuid-Vietnamese leger die Vietnamisering wordt genoemd, mislukt. De aanvallen op Vietcongbases in het zuiden gaan gewoon door en bovendien wordt de oorlog uitgebreid naar Cambodja en Laos, omdat de Ho Chi Minh-route (zie kaart rechts) door die landen voert en daar talrijke voorraaddepots zijn. Maandenlang zaaien B-52 bommenwerpers dood en verderf in het grensgebied. In Amerika worden de anti-oorlogsdemonstraties massaler, zeker als bekend wordt dat bij de aanvallen napalm wordt gebruikt in brandbommen, die ernstige brandwonden veroorzaken. Na de herverkiezing van Nixon tot president in 1973 wordt in Parijs een akkoord bereikt en een staakt-het-vuren van kracht. De Amerikanen trekken zich uit Vietnam terug. Maar de noordelijke troepen, die nog steeds in het zuiden aanwezig zijn, lopen in 1974 de ene na de andere zuidelijke basis onder de voet. April 1975 valt ook de hoofdstad Saigon en is Vietnam weer herenigd. Saigon wordt omgedoopt tot Ho Chi Minhstad ter ere van de mytische volksheld. De Vietnamoorlog heeft aan circa 2,5 miljoen Vietnamezen het leven gekost. Ruim 58.000 Amerikanen sneuvelen of raken vermist. In de VS verschijnen in de jaren daarna diverse 'Vietnamfilms' die allen de zinloosheid van de oorlog als thema hanteren, waarvan de bekendste en meest controversiële zijn: The Deer Hunter (1978) van Michael Cimino; Apocalypse Now (1979) van Francis Ford Coppola en Platoon (1986) van Oliver Stone. Ook de tv-serie Tour of Duty (1987) werd populair.

De problemen na de hereniging

Voor het eerst sinds de Franse kolonisatie is Vietnam weer een verenigd land. In 1976 wordt de Socialistische Republiek Vietnam uitgeroepen. Honderdduizenden mensen die banden hadden met de Amerikanen of het Zuid-Vietnamese regime verdwijnen in heropvoedingskampen. Particulier grondbezit wordt geconfisqueerd en industrie en handel komen in handen van de staat. Maar dan beginnen de problemen pas. De VS zien handel drijven met Vietnam als een misdaad, het land kan onder druk van de Amerikanen geen geld lenen van de Wereldbank. Het krijgt alleen steun van de Sovjet-Unie en tot overmaat van ramp worden de Vietnamezen betrokken bij de burgeroorlog in Cambodja. De Rode Khmer van leider Pol Pot, gesteund door China, plegen invallen in de Mekong-Delta, die lange tijd deel uitmaakte van het rijk van de Khmer en waar tot op de dag van vandaag veel etnische Khmer leven. In 1978 verjagen Vietnamese troepen Pol Pot, maar Vietnam wordt door de internationale gemeenschap gestraft met een economische boycot.

Doi Moi: economische hervormingen

Eind jaren 70 en begin jaren 80 zit Vietnam in een diepe economische crisis. Vietnamezen ontvluchten in groten getale in gammele bootjes het land. Uiteindelijk blijken er tot 1995 ruim 800.000 het land over land of per boot te zijn vertrokken. In 1986 komen met de benoeming van Le Duan tot secretaris-generaal van de Communistische Partij en dus tot staatshoofd ingrijpende hervormingen, die doi moi worden genoemd. Collectivisatie en centrale planning maken plaats voor vrije-markteconomie. Landbouw en detailhandel worden geprivatiseerd en ook komen er meer politieke vrijheden, onder meer voor de pers. In 1989 met het ineenstorten van het communisme in Oost-Europa trekt Vietnam haar troepen uit Cambodja terug, wat leidt tot internationaal eerherstel. Het land opent voorzichtig de deuren voor het toerisme. In 1994 heft Amerika het handelsembargo op en beide landen herstellen hun diplomatieke betrekkingen. De Wereldbank verstrekt Vietnam weer kredieten. Politiek is het land nog steeds een éénpartijstaat waar de Communistische Partij een machtsmonopolie heeft.