InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Meubelstijl: Renaissance

Meubelstijl: Renaissance

Meubelstijl: Renaissance In de 15de eeuw begon in Italië de stijlperiode “Renaissance”, de wedergeboorte, het was een opleving van de periode vóór de middeleeuwen. Er kwam weer grote belangstelling voor de Griekse en Romeinse cultuur. Andere Europese landen volgden pas later, vanaf ongeveer 1500 in Frankrijk en halverwege de 16de eeuw in Nederland. Kenmerkend voor de Renaissance is o.a. de rijke versiering op meubels met beeldhouwwerk en snijwerk.

Meubelsoorten en vormgeving

Zitmeubelen

Twee typen stoelen die in Italië gedurende de Renaissance veel voorkwamen zijn de vouwstoel en de “Sgabello” of schemel. De vouwstoel “Dante stoel” en later ook wel “Dagobert” genoemd, is afgeleid van de Romeinse “Curulis”. Alleen kan de Renaissance vouwstoel niet worden gevouwen, omdat de gekruiste poten zijn vastgezet. De rugleuning is laag en vaak van leer. Een Sgabello staat op poten of twee wangen (steunen) en kwam met of zonder rugleuning voor.

De troon of erezetel bedoeld voor de heer des huizes, had in de Gotische periode een hemel of baldakijn, in de Renaissance verdwijnt deze. Tijdens de hoog-Renaissance (16de eeuw) kwamen in plaats van de troon armstoelen meer in gebruik, zoals bv. de “Caquetoire”. De armstoelen vertonen per land verschillen maar hebben over het algemeen een rechthoekige rugleuning, een vierkante of veelhoekige zitting en gedraaide smalle poten die met elkaar verbonden zijn door rechte sporten (tussenregels). De armleuningen lopen vrij recht en eindigen in voluutvorm. Sommige armstoelen hadden een zitting van leer of fluweel.

Toogkast / Bron: VuurvliegToogkast / Bron: Vuurvlieg

Bergmeubelen

Een nog steeds veel gebruikt en belangrijk bergmeubel in deze periode is de kist. Behalve als kast werd een kist ook wel als zitmeubel en tafel gebruikt. Kasten die in de Gotiek (stijlperiode voor de Renaissance) waren ontstaan zoals het buffet, de bahut en de schrapraai bleven in de Renaissance in gebruik maar kregen andere versieringen.

Daarnaast ontstonden er kasten met twee verdiepingen. Het onderste en bovenste gedeelte had elk twee deuren, onder het onderste deel bevonden zich twee laden en bolpoten. Zo kwam er in het begin van de 17de eeuw in Nederland de “Zeeuwse kast”, een brede maar niet erg hoge kast, de bovenkast met twee kleine deuren, de onderkast met twee grote deuren. De kast was versierd met stukjes ebbenhout of palissander en de deurpanelen met geometrische patronen. Beide deuren zijn omgeven door caryatiden en leeuwenkoppen. In het tweede kwart van de 17de eeuw ontstonden de “Hollandse kast” en de “Beeldenkast”, deze lijken op de Zeeuwse kast maar waren hoger.

De “Toogkast” of “Utrechtse kast” had twee grote deuren. Deze deuren zijn omlijst met een rand die aan de bovenkant gebogen loopt. Net als de Zeeuwse kast was de Toogkast vaak versierd met stukjes ebbenhout of palissander, snijwerk en leeuwenkoppen. De kast had aan de voorzijde twee bolpoten die meestal zwart gebeitst waren. De “Friese kast” of “Keeftkast” en de “Kolommen kast” zijn soortgelijke kasten. Bij dit type kast zijn de deuren omgeven door gecanneleerde kolommen.

Italiaanse wangentafel / Bron: Walters Art Museum, Wikimedia Commons (Publiek domein)Italiaanse wangentafel / Bron: Walters Art Museum, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Tafels

Tot de 15de eeuw gebruikt men voornamelijk schragentafels die makkelijk verplaatst konden worden. Daarna kwamen er eveneens vaste tafels bv. de “Wangentafel”, een smalle tafel met twee gebeeldhouwde wangen (steunen), die met elkaar verbonden zijn door een gedraaide of rechte regel. In de hoog-Renaissance krijgen de wangen aan de onderzijde de vorm van klauwen. De meeste wangentafels die als eettafel dienden hadden onder het tafelblad twee uitschuifbare bladen. Andere tafels zoals de trektafel of kolomtafel hadden vier, zes, acht of negen gedraaide poten in de vorm van zuilen. In Nederland komt vanaf het begin van de 17de eeuw ook de “balpoottafel” steeds meer voor, een trektafel met vaasvormige poten. De poten worden met elkaar verbonden door regels.

Bedden

Net als in de Middeleeuwen stonden bedden in de woonkamer, in een nis zoals de bedstee of tegen een muur zoals een ledikant of hemelbed. Het hemelbed stond soms op een estrade, dit is een podium of verhoging. Een hemelbed had een hoog hoofdeinde en een laag voeteneind. Verder werd het bed overdekt met een baldakijn gedragen op dunne zuilen of balusters. Later in de Renaissance stonden hemelbedden niet meer tegen een muur, maar in het midden van de ruimte.

Decoratie

Detail van Zeeuwse kast / Bron: VuurvliegDetail van Zeeuwse kast / Bron: Vuurvlieg

Intarsia en oplegwerk

De techniek om een meubel met andere houtsoorten of materialen te versieren wordt “intarsia” of “inlegwerk” genoemd. Deze techniek was in de oudheid al bekend maar werd in Italië tijdens de Renaissance herontdekt. Het werd vooral in daar maar ook wel in Duitsland op meubels toegepast. In Nederland gebruikte men vaker een andere techniek namelijk “oplegwerk”, het belijmen van een meubel met andere houtsoorten. Met name bergmeubelen belijmde men met enkele stukjes palissander of ebbenhout.

Beeldhouwwerk en snijwerk

Typische Renaissance ornamenten zijn gestileerde acanthusbladeren, ranken, palmetten (palmbladeren) en later bloemen, guirlandes en vruchten.
Bij zitmeubelen zijn de rugleuning en regels voorzien van rijk houtsnijwerk met acanthusbladeren, leeuwenkop en klauwen, rozetten en geometrische motieven.
De panelen van een kist waren soms beschilderd of versierd met inlegwerk of (verguld) houtsnijwerk.
Kasten hebben vooruit springende kroonlijsten, beeldhouwwerk o.a. in de vorm van figuren, caryatiden, hermen, zuiltjes en leeuwenkoppen.

De Renaissance duurde tot ongeveer 1650 en ging toen langzaam over in de volgende stijlperiode, de Barok.
© 2014 - 2018 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Meubelstijl: GotiekMeubelstijl: GotiekTijdens de middeleeuwen ontstond in Frankrijk rond 1140 de Gotiek, een stijl die vooral voorkwam in de Noord-Europese la…
Steigerhouten meubels voor binnen en buitenAlles over steigerhouten meubels voor binnen en buiten. Steigerhouten meubelen zijn al even een trend, en omdat ze in el…
Meubelstijl: BarokMeubelstijl: BarokDe stijlperiode “Barok” ontstond rond 1600 in Italië en verspreidde zich daarna over de rest van Europa. In Frankrijk kw…
Antiek was; hoe zet ik mijn meubel of vloer in de boenwas?Voor de onderhoud van antieke meubelstukken is het belangrijk het hout goed te onderhouden. Om een meubelstuk in een zo…
Je eigen meubelen maken: hoe pak je dat aan?Je eigen meubelen maken: hoe pak je dat aan?Stel je hebt in de meubelwinkel een mooi, maar onbetaalbaar bedombouw met bijpassende nachtkastjes gezien. Wat doe je da…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Gerard Dukker, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • “Het meubel van Gotiek tot Biedermeier”, Dr. Anne Berendsen
  • “Beknopte geschiedenis van de meubelkunst”, Kan. R. Lemaire
  • “Vijf eeuwen binnenhuis en meubels in Nederland”, Prof. Willem van der Pluym
  • “De stoel in de historie” Henk Baaren en E.G.C. Schubad
  • Afbeelding bron 1: Vuurvlieg
  • Afbeelding bron 2: Walters Art Museum, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 3: Vuurvlieg

Reageer op het artikel "Meubelstijl: Renaissance"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 21-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!