InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Franse huizen in Dwingeloo: Hugenoten in Drenthe

Franse huizen in Dwingeloo: Hugenoten in Drenthe

Franse huizen in Dwingeloo: Hugenoten in Drenthe In het centrum van het Drentse dorp Dwingeloo staat een rij opvallende huizen. Deze panden stammen uit de zeventiende eeuw, al zijn ze in de daaropvolgende eeuwen nog vele malen grondig verbouwd. De woningen zijn oorspronkelijk gebouwd voor Franse protestante vluchtelingen (hugenoten). Vandaar dat men deze woningen in Dwingeloo al eeuwenlang 'de Franse Huizen' noemt.

Hugenoten: calvinisten in Frankrijk

In de zestiende en zeventiende eeuw woedde er in West-Europa een grote godsdienststrijd tussen de Rooms-katholieke kerk en de reformatie (het protestantisme). Ook in Frankrijk kwam er een grote protestante stroming op, die sterk geïnspireerd werd door de ideeën van Calvijn. Deze Franse calvinisten noemde men 'hugenoten'.

Over de exacte oorsprong van de benaming 'hugenoten' zijn de historici het niet eens. Er bestaan diverse, totaal verschillende etymologische verklaringen voor deze naam. Mogelijk was het ooit een scheldnaam, die afgeleid was van de Franse term 'Le Hugon', wat 'kwade geest’ betekent. Die scheldnaam zou voor de Franse calvinisten op den duur een 'geuzennaam' (erenaam) zijn geworden.

Edict van Nantes

De conflicten tussen katholieken en calvinisten (hugenoten) leidden in de tweede helft van de 16e eeuw diverse malen tot geweldsexplosies en gruwelijke bloedbaden in Frankrijk. In een poging om verdere escalatie te voorkomen, werd op 13 april 1598 het 'Edict van Nantes' uitgevaardigd door de Franse koning Hendrik IV. Hierin werd onder meer de gewetensvrijheid geregeld voor de Hugenoten, maar werden ook diverse praktische beperkingen aan hen opgelegd.

Dit edict was eigenlijk niet erg populair, noch bij veel katholieken (die van mening waren dat de calvinisten onruststokers waren), noch bij de fanatieke protestanten (die van mening waren dat zij het ware geloof aanhingen en zonder beperkingen daarmee heel Frankrijk wilden veroveren). Toch zorgde dit impopulaire edict wel voor een periode van relatieve rust. Vanwege de impopulariteit begonnen diverse katholieke machthebbers op den duur echter aan dit verdrag te sleutelen en werden aan de Hugenoten diverse rechten ontnomen.

De Zonnekoning trekt het edict in

In 1685 besloot koning Lodewijk XIV (de Zonnekoning) om het gehele edict van Nantes in te trekken. De hugenoten waren hun religieuze rechten kwijt. Er brak grote paniek uit in deze bevolkingsgroep. Hoewel vluchten uit Frankrijk verboden was 'op straffe van dwangarbeid in de galleien', emigreerden in die periode toch vele tienduizenden hugenoten in het geheim naar landen waar protestanten meer rechten hadden, zoals Nederland, Pruisen en Engeland.

Nederland en Drenthe

Omdat Nederland in die periode een protestante natie was, waarin het calvinisme overduidelijk de religieuze hoofdstroming was geworden, voelde men in Nederland, zowel bij de overheid als bij de kerkelijke autoriteiten, een grote solidariteit met de Franse hugenoten.

Dominee Johannes Paschen

Eén van de prominente activisten die zich inzette voor de Franse asielzoekers was Johannes Paschen, de dominee van de Nicolaaskerk te Dwingeloo. Hij reisde veel door Nederland om overal geld op te halen, om de hugenoten te ondersteunen. In Drenthe was overigens niet iedereen even gelukkig met zijn werkzaamheden. In de kerkelijke archieven zijn allerlei klachten te vinden van Drentse gelovigen, die vonden dat de dominee zijn eigenlijke werk in z'n Drentse kerspel 'schromelijk' verwaarloosde, omdat hij zoveel op pad was voor de hugenoten.

Baron van Pallandt

Een andere prominente inwoner van Dwingeloo die zich inzette voor de hugenoten was Elbert Anthoni baron van Pallandt. Hij was in die periode de 'Drost' (hoogste bestuursambtenaar) van Drenthe. Deze baron woonde in de havezate Batinge. Hij liet in eerste instantie een groep hugenoten een periode bij hem in dat landhuis wonen. Ook werd een deel van het landhuis ingericht tot een kerk, waar de hugenoten hun Franstalige kerkdiensten in die beginperiode konden houden.

Hugenotengemeenschap in Dwingeloo

Het is niet zeker wanneer de hugenoten precies naar Dwingeloo kwamen. De oudste bron waarin gemeld wordt dat er Franse vluchtelingen in dat Drentse dorp verblijven, stamt uit 1687. Hoe groot was de hugenotengemeenschap? Waarschijnlijk kwamen er in totaal 40 tot 50 Franse asielzoekers naar Dwingeloo. Een opvallend detail is, dat één van de kinderen van de hugenoten, die kort na de komst naar Dwingeloo geboren was, een naam kreeg die een eerbetoon was aan de regio die hen had opgevangen. Het meisje heette namelijk Drenthine.

De Franse huizen in Dwingeloo

Deels dankzij de opbrengst van de collectes die voor de hugenoten waren gehouden, werd er omstreeks 1690 in Dwingeloo, nabij de Sint-Nicolaaskerk, een rij huizen gebouwd. Daarin heeft jarenlang een deel van de hugenotengemeenschap gewoond. In latere eeuwen zijn deze panden ook nog voor allerlei andere doelen gebruikt. De huizen zijn in de loop der tijd diverse malen grondig verbouwd; met name in 1931 vond een ingrijpende verbouwing plaats, waarbij een deel van de huizenrij is afgebroken en vervangen door een vrijstaand huis.

Monument

In de 21e eeuw staat er nog steeds een rij van vier opvallende woningen aan de Entingeweg, aan de noordkant van de Nicolaaskerk. De huizenrij is inmiddels officieel een monument geworden, dat herinnert aan de komst van de Hugenoten naar Drenthe in de 17e eeuw. In de volksmond worden deze woningen in het Drentse 'de Franse huzen' genoemd, of in het Nederlands 'de Franse huizen'.

Invloed hugenoten in Drenthe en Dwingeloo

Deze Franse huizen hebben in de loop der eeuwen veel mensen gefascineerd. Er zijn in Dwingeloo en omgeving allerlei legendes ontstaan over de invloed die de Franse hugenoten zouden hebben gehad op de cultuur, het dialect en de bevolkingssamenstelling van deze regio.

In veel families die een achternaam hebben die Frans klinkt, zijn familielegendes ontstaan, waarin beweerd wordt dat zij rechtstreeks zouden afstammen van hugenoten. Hoewel er daadwerkelijk diverse Drentse families bestaan die van hugenoten afstammen, blijkt uit genealogisch onderzoek bij het overgrote merendeel van de families waarin zulke familielegendes bestaan, dat de verhalen niet kloppen en slechts in te delen zijn in de categorie 'fantasierijke fictie'. Ook de vermeende invloed van de Dwingelose hugenoten op het dialect en de cultuur in deze streek, is waarschijnlijk minder groot geweest, dan de regionale legendes hierover doen vermoeden.

Lees verder

© 2018 Fjodorboekanski, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
BarthelomeüsnachtBarthelomeüsnachtReligie heeft door de vele jaren van de geschiedenis heen vele slachtoffers gemaakt. In de zestiende eeuw kreeg het kath…
Ligue 1 2014-2015 programmaLigue 1 2014-2015 programmaHet voetbalseizoen van de Franse Ligue 1 gaat op vrijdag 8 augustus 2014 van start met de wedstrijd Stade Reims en Paris…
Acht eeuwen elitaire Franse invloed op het NederlandsAcht eeuwen elitaire Franse invloed op het NederlandsElitair is een Frans leenwoord. Het Frans was in de negentiende eeuw de taal van de elite. De mensen uit de hoogste klas…
Op vakantie naar FrankrijkFrankrijk is een erg populair vakantieland bij Nederlanders omdat het een erg divers land is. Maar wat houdt het in om v…
Studeren in FrankrijkStuderen in FrankrijkVeel mensen vinden Frankrijk een geweldig land. Het is ook een erg leuk land om te studeren. Maar wat houdt studeren in…
Bronnen en referenties
  • Hugenoten in Dwingelo - Reinder Smit - Uitgeverij het Drentse Boek
  • Volksverhalen uit Drenthe - redactie: Prof. Dr. H.J. Prakke - Uitgeverij het Spectrum
  • Kuierpad - Reinder Smit - Uitgeverij Dwingel Pers
  • https://www.provincialemonumentendrenthe.nl/monumenten/woonblok-dwingeloo/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Hugenoten
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Edict_van_Nantes
  • http://www.dwingelseigen.nl/bezienswaardigheden.htm

Reageer op het artikel "Franse huizen in Dwingeloo: Hugenoten in Drenthe"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Fjodorboekanski
Gepubliceerd: 04-04-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!