De kunstenaar Colenbrander

De kunstenaar Colenbrander Theodoor Christiaan Adriaan Colenbrander (zijn initialen: Th.A.C.) werd geboren op 31 oktober 1841 in Doesburg, een kleine stad in de Achterhoek. Colenbrander ontwierp vooral sieraardewerk, hij had een zeer vernieuwende eigen stijl voor het einde van de 19de eeuw. Als ontwerper werkte hij voor een aantal bekende Nederlandse aardewerkfabrieken en werd daar tevens artistiek leider.

Oorsprong

Colenbrander, die opgeleid was tot architect, werkte eerst een aantal jaar bij de architect Lucas Hermanus Eberson in Arnhem. Daarna vertrok hij in 1867 naar Parijs, waar hij o.a. meehielp aan de wereldtentoonstelling van 1867, een grote tentoonstelling van verschillende soorten kunst en kunstnijverheid.

Vanaf 1876 woonde Colenbrander weer in Nederland in Den Haag. Hier leerde hij andere kunstenaars kennen, zoals de schilders H.W. Mesdag en C. Bisschop van de Haagsche school. In die tijd werkte Colenbrander als technisch tekenaar, maar in deze periode ontstonden ook zijn eerste aardewerkontwerpen.

Rozenburg

In 1884 kwam Colenbrander in contact met de Duitser Wilhelm Wolff Freiherr von Gudenberg, die in het jaar daarvoor een kunstaardewerkfabriek in Den Haag oprichtte, later bekend als de 'NV Haagsche Plateelfabriek Rozenburg'. Aan het eind van de 18de eeuw nam de vraag naar het eerder zo populaire Delftse aardewerk ('Delfts blauw') steeds meer af. Behalve aardewerkfabriek de 'Porceleyne Fles', gingen alle Delftse aardewerkfabrieken failliet.

Pas in de tweede helft van de 19de eeuw nam de belangstelling voor het Delftse aardewerk weer toe. Von Gudenberg had een aantal jaren als plateelschilder bij de Porceleyne Fles gewerkt en begon nu in zijn eigen fabriek met het produceren van het traditionele Delftse aardewerk. De thema's van decors en het kleurgebruik (voornamelijk blauw-wit) bij het Delftse aardewerk waren net als de vormgeving nogal beperkt. De vernieuwende ontwerpen van Colenbrander maakten Von Gudenberg daarom zo enthousiast, dat hij besloot een andere richting op te gaan. Bovendien liet hij Colenbrander in 1885 de artistiek leider van de fabriek worden.

Colenbrander's Stijl

In de tweede helft van de 19de eeuw, was in de schilderkunst het naturalisme de gangbare kunststroming: vormen uit de natuur en het dagelijks leven werden zo realistisch mogelijk weergegeven. De komst van een nieuwe stijl: 'Art Nouveau' of 'Jugendstil', die in het buitenland (o.a. Frankrijk) was ontstaan, bracht veranderingen. Vormen werden geïnspireerd door de natuur, maar de weergave daarvan werd nu gestileerder.

Plateelbakkerij RozenburgPlateelbakkerij Rozenburg
Colenbrander ontwikkelde een stijl die ook daarvan afweek en achteraf gezien toonaangevend werd. De decors (motieven) op het aardewerk, ontstonden door vormen ontleend aan de natuur, die hij op bijna abstracte manier weergaf, met slechts af en toe een herkenbare vorm. Daarnaast werden de decors beïnvloed door het Oosten, zoals Japan en Persië en gaf hij de verschillende decors namen bv: 'Distel', 'Iris', 'Vruchten', 'Tulp', 'Pauw' en 'Voorjaar'. Hij gebruikte veel (felle) kleuren, maar combineerde ook wel enkele donkere en lichte kleuren. Opvallend was verder, dat hij niet alleen de decors op het aardewerk, maar ook de gebruikelijke vormen van het aardewerk veranderde.

Hoewel er positieve reacties op zijn werk kwamen, werd er niet genoeg verkocht. Het aardewerk was vrij duur en de belangstelling niet groot genoeg. Er ontstonden steeds meer problemen tussen Colenbrander, Von Gudenberg en de directie van de fabriek. Von Gudenberg stopte daarom in 1889 als directeur en Colenbrander werd kort daarna ontslagen.

Tapijten

Een aantal jaren ging Colenbrander zich nu bezig houden met het ontwerpen van boekomslagen, boekillustraties en interieurs maar vooral met het ontwerpen van tapijten. Hij werd in 1895 artistiek leider van de Amersfoortse Tapijtfabriek, ook toen deze fabriek wat later door de “Deventer Tapijtfabrieken” werd overgenomen.

Zijn tapijten, geïnspireerd door o.a Perzische tapijten, waren versierd met een of meerdere abstracte motieven, met twee of meerdere (felle) kleuren en waren soms omkaderd. Ze werden gemaakt van wol en net als de Perzische tapijten met de hand geknoopt. De decors van de tapijten kregen ook namen: 'Artisjok', 'Tuin', 'Tranen'. De tapijten werden behalve in Nederland ook in het buitenland bekend.

Na 1901 verhuisde hij naar het oosten van Nederland, waaronder Terborg, Hummelo en Keppel en vanaf 1910 naar Arnhem, hij leefde daar in verschillende pensions en soms hotels.

Plateelfabriek Zuid-Holland

De 'Plateelfabriek Zuid-Holland' in Gouda (later de 'NV Plateelbakkerij Zuid- Holland') werd in 1898 opgericht door Egbert Estié en Adrianus Jonker. In de begin jaren leek het aardewerk uit deze fabriek zowel wat betreft vormgeving (model) als beschildering veel op het aardewerk van de fabrieken de Porceleyne Fles en Rozenburg.

Nadat D. Harkink, één van de kunstenaars die hier werkzaam was, een nieuwe glazuur en glazuurtechniek ontwikkelde, ontstond langzaam een eigen stijl, alleen de modellen (soorten vormen) van het aardewerk bleven wel hetzelfde. Er werden meer kunstenaars als ontwerper aangenomen, om met dit 'rhodian-glazuur' te gaan werken zoals: C.J van der Hoef, H.L.A. Breetvelt en Colenbrander.

Colenbrander bleef hier maar een jaar (van 1912 tot 1913), hij was niet erg tevreden over zijn werk dat met de nieuwe glazuurtechniek was uitgevoerd. Daarbij was de fabriek wat meer marktgericht, terwijl hij kunst en de kwaliteit daarvan als prioriteit zag.

Dekselpot, Decor:'Volop', RAMDekselpot, Decor:'Volop', RAM

Plateelbakkerij Ram

In 1920 richtten een aantal bewonderaars van Colenbrander, in Arnhem een aardewerkfabriek voor hem op: 'Ram'. N.H. van Lerven, één van die bewonderaars werd de directeur. Het doel was de ontwerpen van Colenbrander uit te voeren, waarbij vooral ook de kwaliteit erg belangrijk was. En dat lukte; Colenbrander had ondertussen veel ervaring en een grotere kennis van grondstoffen, glazuren en verf gekregen, die nu goed van pas kwamen. Daarbij ontwierp hij tientallen nieuwe modellen en honderden nieuwe decors.

Maar, uiteindelijk kon de fabriek met deze doelstelling niet verder blijven bestaan. Het vervaardigen van het aardewerk, vooral het schilderwerk was te arbeidsintensief en daardoor te duur. De fabriek veranderde de naam in: 'NV Plateelbakkerij Ram' en ging ook ontwerpen van andere kunstenaars uitvoeren. Colenbrander wilde niet langer voor de fabriek werken en stopte in 1925. In 1935 ging de fabriek alsnog failliet.

Laatste jaren

De laatste verhuizing naar Laag- Keppel in 1928, bracht hem weer terug in de omgeving waar zijn leven begon en daar, op 28 Mei in 1930 stierf hij. Terwijl het werk van Colenbrander tijdens zijn leven door veel mensen werd bewonderd, voelde hij aan dat het in 'zijn' tijd, misschien te modern was om begrepen te worden. Colenbrander wordt tegenwoordig gezien als een van de eerste Nederlandse kunstenaars van de 'Nieuwe of Moderne kunst' en was misschien wel een van de grootste Nederlandse kunstenaars uit die periode, toch is zijn bijzondere werk nog steeds niet erg bekend.

Lees verder

© 2013 - 2020 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Keramiek en keramische kunstKeramiek en keramische kunstHet woord keramiek komt van het Griekse keramos wat drinkvat of aardewerkvat betekent. De naam keramiek wordt hoofdzakel…
N.V. Haagsche Plateelbakkerij RozenburgN.V. Haagsche Plateelbakkerij RozenburgDe aardewerkfabriek 'N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg' was een van de eerste fabrieken in Nederland, die eind 19d…
N.V. Plateelbakkerij Zuid HollandN.V. Plateelbakkerij Zuid HollandIn 1898 werd in Gouda de plateelbakkerij 'Zuid-Holland, Estié & Co' opgericht door Egbert Estié, die van oorsprong plate…
Sieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & CoSieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & CoClementine van Rijn, de weduwe van Nicolaas S.N. Brantjes richtte samen met Egbert Estié in 1895 als eerste een sieraard…

Wie zijn de beroemdste schilders aller tijden?Wie zijn de beroemdste schilders aller tijden?De beroemdste schilders aller tijden, zijn schilders waar iedereen wel eens van gehoord heeft, ook al hebben ze nog nooi…
Museumkaart/museumjaarkaart: voordelige kunst en uitjesMuseumkaart/museumjaarkaart: voordelige kunst en uitjesNaar een museum gaan doen de meeste mensen hooguit als ze op vakantie zijn in een andere plaats of in het buitenland. Me…
Bronnen en referenties
  • 'T.A.C. Colenbrander Plateelbakkerij Ram', Gemeente Museum Arnhem
  • 'T.A.C. Colenbrander ontwerper van de Haagse Plateelbakkerij Rozenburg', Titus M. Eliens
  • 'Art Nouveau en Art Deco in Nederland', Frans Leidelmeijer en Daan van der Cingel
  • 'De Stanya collectie', Willem J. Terlouw
  • 'Gouds Plateel', Karin Gaillard
  • 'Nederlandse keramiek en glasmerken 1880-1940', M. Singelenberg- van der Meer
  • www.biografischwoordenboekgelderland.nl

Reageer op het artikel "De kunstenaar Colenbrander"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Els, 08-01-2015 14:10 #1
Mooie heldere site met goede uitleg. Heb zelf ooit een expositie van hem gezien in het Cobramuseum en wilde meer weten. Dank je wel voor het delen. (heb eventueel ook wat foto's)

Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 23-10-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Nederlands sieraardewerk
Bronnen en referenties: 7
Reacties: 1
Schrijf mee!