InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > De Eerste Steenwijker Kunst Aardewerk Fabriek; E.S.K.A.F

De Eerste Steenwijker Kunst Aardewerk Fabriek; E.S.K.A.F

De Eerste Steenwijker Kunst Aardewerk Fabriek; E.S.K.A.F In 1919 werd er door Hildebrand Ras en Hendrik Krop in Steenwijk de “NV Eerste Steenwijker Kunst-Aardewerk Fabriek” opgericht. Zij wilden daar artistiek verantwoord sieraardewerk vervaardigen dat voor iedereen betaalbaar was. Kenmerkend aardewerk uit deze fabriek zijn o.a. de vazen en kannen met het groen-zwart gevlekte glazuur en de paraboolvormige dekselpotten met daarop beeldjes.

Steenwijk

De fabriek ging in 1920 in productie, naast sieraardewerk werden er tegels, gebruiksaardewerk en serviezen gemaakt.
Hildebrand Ras (1878-1941) was van oorsprong tekenleraar en had een kunsthandel. Ras werd de algemeen en financieel directeur. Hendrik Krop (1851-1938) was de oom van Hildebrand Ras en wethouder van Steenwijk, hij werd de president-commissaris van de fabriek. De uit Duitsland afkomstige Andreas Albert Schröder (1861-1921), die in veel landen ervaring had opgedaan in sieraardewerk fabrieken werd technisch directeur. Nadat hij in 1921 overleden was, nam zijn zoon zijn werk over.

Huizen

Rond 1924 ging het slecht met de ESKAF fabriek, het aardewerk was te duur en werd steeds minder verkocht. In 1927 ging de fabriek failliet, maar de fabrieksinboedel werd opgekocht door Piet van Stam (ontwerper bij ESKAF) en H. Hamming (1889-1953). Hiermee begonnen zij een nieuwe fabriek in Huizen: de “Coöperatieve Maatschappij voor Kunstnijverheid”, al heette het bedrijf ook nog steeds “ESKAF”. Hamming werd directeur, Van Stam artistiek leider en Leo Schrijver (1900-1975) werd mededirecteur. Verder waren er een paar werknemers uit de fabriek in Steenwijk met de fabriek mee verhuisd naar Huizen.

De meeste ontwerpen van decors en modellen uit de fabriek in Steenwijk werden hier opnieuw gebruikt, daarnaast kwamen er wat nieuwe decors en modellen bij. Omdat het sieraardewerk ook hier te duur werd, ging het bedrijf zich meer richten op gebruiksaardewerk. Bovendien namen zij steeds meer werknemers in dienst om een grotere hoeveelheid aardewerk te kunnen produceren. Tot 1931 groeide de omzet, daarna ging het met de verkoop van aardwerk steeds slechter, als gevolg van de economische crisis in 1929. De ESKAF fabriek werd in 1934 opgeheven.

Ontwerpers en schilders

Voor het ontwerpen van de sieraardewerkmodellen en decors werden verschillende kunstenaars aangetrokken.

ESKAF vaas, modelnr. 73, ontwerp: Van Norden, decor "Corla", foto: VuurvliegESKAF vaas, modelnr. 73, ontwerp: Van Norden, decor "Corla", foto: Vuurvlieg

Willem Hendrik van Norden

Van Norden (1883-1978) was o.a. tekenaar, glasschilder, etser en meubelontwerper en werkte al op jonge leeftijd als plateelschilder bij de Plateelbakkerij De Distel in Amsterdam, rond 1911 werd hij daar artistiek leider. In 1919 ging hij voor de ESKAF werken, waar hij als enige ontwerper in vaste dienst kwam en hoofd van de schildersafdeling werd. Van Norden maakte voor deze fabriek de meeste ontwerpen. Een aantal modellen heeft hij ook zelf beschilderd. Al na een paar jaar, in 1921 besloot van Norden de fabriek in Steenwijk te verlaten en keerde terug naar De Distel in Amsterdam.

Hildo Krop

De Beeldhouwer Hildebrand Lucien Krop (1884-1970), werd geboren in Steenwijk en was de zoon van Hein Krop. Behalve sieraardewerk ontwierp hij meubels, glas en boekbanden en was hij edelsmid en schilder.
Aan de vormgeving van de modellen die hij ontwierp, is duidelijk de invloed van de “Amsterdamse School” stijl te zien, dit is een stroming in de kunst en architectuur tussen 1910 en 1930. Door de beeldjes op de deksels van de dekselvazen en de kleine plastieken die hij ontwierp, is bovendien duidelijk dat hij beeldhouwer was. De vorm was voor hem belangrijker dan de decoratie.

Andere ontwerpers

  • Cornelis van der Sluys (1881-1944), hij was daarnaast glasschilder, illustrator, meubelontwerper, edelsmid en beeldhouwer.
  • Jacob Jongert (1883-1942), graficus, glaskunstenaar, illustrator, schilder, tekenaar en interieurontwerper.
  • Willem Bogtman (1882-1955), grafisch ontwerper, glasschilder, monumentaal kunstenaar.
  • Jan Hessel de Groot (1864-1932), architect, tekenaar, schilder en kunsttheoreticus. Hij ontwierp vooral serviezen.
  • Petronella Christina Vander Kiek (1906-1983)
  • Piet van Stam (1891-1970)

Plateelschilders

Het beschilderen van het aardewerk werd soms gedaan door de ontwerper zelf, maar het meeste werd uitgevoerd door plateelschilders. Een aantal plateelschilders kwamen uit Gouda maar ook veel uit Duitsland. Slechts een paar kwamen er uit Steenwijk, dit waren jongeren die net van de ambachtsschool kwamen, zoals Willem Evers (1906-1990), hij werd uiteindelijk hoofd van de schildersafdeling.

Decors

Dezelfde decors of glazuren werden op verschillende modellen aangebracht, een decor werd niet speciaal voor een bepaalde vorm ontworpen.

Decors Van Norden

Van Norden ontwierp de eerste decors bij ESKAF, zoals decor “Sonja”, “Fuca” en “Aza”. Decor Sonja en Aza hebben meestal een witte ondergrond, maar enkele zijn ook wel amber-, groen- of leverkleurig. Decor Sonja is een symmetrisch decor met gestileerde bloem- en plantmotieven. Het decor Aza bestaat uit verschillende gestileerde dieren: een slang, uil, vis of kameleon, soms in combinatie met plant- en bloemmotieven. Decor Fuca (of Fuka) heeft een witte ondergrond en gestileerde bladeren en paarse fuchsia bloemen.

Niet alle decors kregen een naam, zoals een decor met een gestileerde vlinder en bloemen op een witte ondergrond, of het opvallende zwarte decor van een vogel met lange poten en lange snavel (ooievaar, reiger of kraanvogel) en verder ronde en hoekige lijnen en vlakken op een witte ondergrond.

Decors Vander Kiek

Vander Kiek ontwierp geheel andere decors, zij liet zich inspireren door Japanse en Chinese aardewerkmotieven. Bekende decorontwerpen van haar zijn “Vandra” en “Craquelé”, er bestaan veel variaties van deze decors.

Decor “Gouda”

Vanaf 1929 ging de fabriek over tot het maken van een serie aardewerk met decors in de trant van de Goudse aardewerkfabrieken, omdat dit destijds geliefd was en goed verkocht. Decor Gouda heeft een zwarte ondergrond met daarop bloemmotieven in de kleuren oranje, geel, rood en wit.

Glazuur

Een groot deel aardewerk heeft geen decoratie, maar is alleen bedekt met een glazuur. De ESKAF fabriek is met name bekend om het groen-zwart gevlekte glazuur, dat op veel verschillende modellen werd toegepast. Andere kleuren glazuur waren: mat roomkleurig, mat zwart, glanzend zwart-wit, wit, blauwgrijs, geel, zandkleurig, amberkleurig, leverkleurig, oranje, groen en blauw.
Deze glazuren kunnen effen van kleur zijn, of ze hebben kleine vlekken, of bestaan uit meerdere kleuren, afhankelijk van welke techniek is gebruikt.

ESKAF vaas, modelnr. 332, ontwerp: Van der Sluys, foto: Vuurvlieg ESKAF vaas, modelnr. 332, ontwerp: Van der Sluys, foto: Vuurvlieg

Modellen

De fabriek vervaardigde aardewerk in de vorm van vazen, dekselpotten, schalen, borden, kleine plastieken, servies, tegels, tabakspotten, kandelaars, inktpotten en klompen.
De eerste reeks aardewerkmodellen, waarschijnlijk ontworpen door van Norden, zijn in tegenstelling tot zijn decorontwerpen wat gewoon, het zijn voornamelijk ronde vormen. Andere modellen zijn fles- of trechtervormig, er zijn nauwelijks modellen met een erg sierlijke vorm.
De opvallende aardewerkmodellen bij ESKAF zijn vooral door Hildo Krop en Cornelis van der Sluys ontworpen, deze horen bij het kostbaarder segment:
  • vazen met horizontale ribbels (Van der Sluys)
  • bolle vazen met of zonder trechtervormige hals (Van der Sluys)
  • trapvormige vazen (Hildo Krop)
  • paraboolvormige vazen, kannen en dekselpotten met beeldjes erop (gestileerde dierfiguren) en soms staand op (gebeeldhouwde) poten (Krop)
  • platte discusvormige kannen (Krop)

Plastieken

Hildo Krop ontwierp eveneens een aantal kleine plastieken in de vorm van mensfiguren of gestileerde dierfiguren; een hert, bok, aap, kameleon, vos of vogel. Opvallend aan de plastieken is dat de ruimte tussen de poten of benen van de figuren is opgevuld.

Merken

Aardewerk ontworpen door Hildo Krop, Willem Bogtman, Van der Sluis en Jac. Jongert viel onder de naam “Scarabea”, dit aardewerk was kostbaarder. Het werd gemerkt met een verticaal ovaalvormig stempel en daarin een scarabee en de tekst “NV ESKAF- Steenwijk”, “Scarabae”. Onderaan het merk staat een letter: “K, B, S of J” van de betreffende ontwerper.

Ander aardewerk uit de ESKAF in Steenwijk kreeg een rond stempel bestaande uit een anker en de tekst: “NV ESKAF Steenwijk Holland”, of soms alleen met penseel geschreven “ESKAF”.
Het aardewerk uit Huizen werd meestal gemerkt met een horizontaal ovaalvormig stempel en de tekst “ESKAF Huizen-Holland”, of dezelfde tekst niet als stempel maar geschreven.

Lees verder

© 2015 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Keramiek en keramische kunstKeramiek en keramische kunstHet woord keramiek komt van het Griekse keramos wat drinkvat of aardewerkvat betekent. De naam keramiek wordt hoofdzakel…
N.V. Plateelbakkerij Zuid HollandN.V. Plateelbakkerij Zuid HollandIn 1898 werd in Gouda de plateelbakkerij 'Zuid-Holland, Estié & Co' opgericht door Egbert Estié, die van oorsprong plate…
Plateelbakkerij De DistelPlateelbakkerij De DistelJacobus M. Lob richtte in 1895 te Amsterdam een kleine aardewerkfabriek op genaamd “De Distel”. Zijn doel was het vervaa…
Opkomst, bloei, neergang en nieuw leven Delfts aardewerkOpkomst, bloei, neergang en nieuw leven Delfts aardewerkAardewerk uit Delft is over de hele wereld bekend. Naast fabrieksmatig vervaardigd Delfts blauw, waaronder veel kitsch p…
Geschiedenis keramische tegelsMet de term keramiek wordt gebakken aardewerk bedoeld. Meestal bestaat keramiek uit klei die tussen 800 en 1250 graden i…
Bronnen en referenties
  • “Eerste Steenwijker Kunst-Aardewerk Fabriek ESKAF”, Princessehof Leeuwarden, Wim Spitzen en Antoine Verschuuren.
  • “Nederlandse Keramiek vanaf de Jugendstil tot 2000”, W.D.H. Spijker
  • “Nederlandse keramiek- en glasmerken 1880-1940”, M. Singelenberg- van der Meer
  • http://www.kunstbus.nl/design/eskaf.html

Reageer op het artikel "De Eerste Steenwijker Kunst Aardewerk Fabriek; E.S.K.A.F"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Gepubliceerd: 30-01-2015
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Nederlands sieraardewerk
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!