InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Keramische Industrie Fris

Keramische Industrie Fris

Keramische Industrie Fris Aardewerkfabriek de “Keramische Industrie Fris”, gevestigd in Edam, produceerde vanaf 1947 gebruiksaardewerk. Met name de serviezen uit deze fabriek werden erg geliefd door de “moderne” vormgeving en kleurstelling, maar ook hun functionaliteit. Kenmerkend en tegenwoordig meer bekend van deze fabriek zijn de vazen met geometrische vormgeving.

Fabrieksgeschiedenis

Gerrit Fris en zijn zoon kochten in 1943 de Kunstaardewerkfabriek De Volharding in Gouda op en begonnen een nieuwe fabriek met de naam de “N.V. Keramische Industrie Fris”. Na de tweede wereldoorlog verhuisden zij de fabriek naar Edam, pas in 1947 werd begonnen met de eerste productie. Zelf hadden zij geen kennis van het vervaardigen van aardewerk, daarom namen zij Willem Hendrik de Vries aan als ontwerper en adviseur.

Fris was in Nederland de enige fabriek die vlak na de tweede wereldoorlog met nieuwe moderne modellen serviezen kwam. Door het succes nam de vraag en de productie toe en werd de fabriek uitgebreid. Tussen 1947 en 1950 werden er losse kannen, kop en schotels, koffie- en theepotten en thee- koffie- en ontbijtserviezen gemaakt, daarna kwamen daar ook grotere eetserviezen en luxe-gebruiksaardewerk bij. Het aardewerk werd met de hand gedraaid, na 1952 gingen zij over op het gieten van de aardewerkartikelen met behulp van gipsvormen. De handgedraaide vazen zijn toen uit de productie genomen.

Vanaf 1954 ging het slechter met de fabriek, door brand in de gieterij kwam de productie tijdelijk tot stilstand. Verder wilde men vaker servies gemaakt van porselein in plaats van aardewerk en produceerden andere fabrieken soortgelijke serviezen als Fris, maar van een betere technische kwaliteit. Ingenieur W. Schäfer werd aangenomen om de kwaliteit te verbeteren, hij ontwikkelde het half-porselein waarmee het servies “Jubilant” werd gemaakt.

De vraag naar serviezen werd na 1960 over het algemeen minder, bovendien kwam er steeds meer goedkoper aardewerk uit het buitenland. Willem de Vries verliet Fris in 1961, toen de directie een paar andere ontwerpers wilde aannemen, die met nieuwe ideeën het bedrijf zouden kunnen redden. Na 1965 keerde hij weer terug als freelancer.
Uiteindelijk in 1969 ging de Keramische Industrie Fris failliet.

Vaas uit 1958, model nr. 558, ontwerp: W.H. de Vries, foto: VuurvliegVaas uit 1958, model nr. 558, ontwerp: W.H. de Vries, foto: Vuurvlieg

Ontwerpers

Willem Hendrik de Vries (1908-1969) was leraar keramiek aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs te Amsterdam en had al veel ervaring opgedaan bij andere kunstaardewerkfabrieken zoals bij “St. Lukas” te Maarssen, “Regina” te Gouda en de “De Volharding” in Gouda. Hij was daar ontwerper, maar leerde ook elke stap in het vervaardigen van aardewerkproducten. Verder had hij bij zijn huis een eigen pottenbakkerij de “Elfhoeven”.
De Vries werd in 1950 adjunct-directeur bij Fris en in 1953 directeur- vormgever. Hij kreeg een aantal assistenten die bijna allemaal leerlingen van hem waren geweest, zoals Nel Bruynzeel, Dik Gerrits en Hannie Terpstra.

Emile Truyen en Jan Lucassen

Deze ontwerpers werden rond 1962 aangenomen om een nieuwe collectie voor de fabriek te maken. Zij ontwierpen het servies “Marijke Fris”.

Floris Meydam (1919-2011)

Meydam was industrieel ontwerper, voornamelijk van glaswerk bij de Glasfabriek Leerdam, daarnaast ontwierp hij ook aardewerk voor Regina in Gouda en voor de Keramische Industrie Fris. Behalve servies “Bonnie” ontwierp hij een aantal schalen, asbakken, borden en cache-potten.

Vormgeving, kleur en decoratie

Ontwerper Willem de Vries had ongeveer dezelfde ideeën over vormgeving, kleur en decoratie als de “Nieuwe Zakelijkheid” (internationale kunstrichting tussen 1925 en 1940) en het Bauhaus (school voor kunstenaars tussen 1919 en 1932). Vorm en functionaliteit waren volgens hen de hoofdzaak, kleur mocht daarom niet te opvallend zijn en decoratie zagen zij als nutteloos en bovendien als afleiding van de vorm.

Toch hebben een enkele artikelen van Fris een decoratie, zowel ontworpen door De Vries als door een paar van zijn assistenten. Wat betreft kleur koos hij voor pasteltinten, vaak in combinatie met bv. wit, grijs, zwart of donkerbruin.

De Vries streefde naar een gebruiksvriendelijk en praktisch vormgegeven product. Zo waren veel artikelen opstapelbaar zodat ze in een kast weinig ruimte vergen. Vooral bij zijn latere ontwerpen ging hij uit van wiskundige basisvormen; bol, cilinder, piramide, kubus en kegel.

Serviezen

De serviezen ontworpen door Willem de Vries:
  • Servies “Edam”, het eerste eetservies gemaakt in 1950. Het servies is wit met grijze buitenkanten, deksels en randen bij borden en schalen, bij de tweede serie die in 1952 volgde is dit “prinsesseblauw” in plaats van grijs.
  • Servies “Clematis”, uit 1952 is een moccaservies, het is uitgevoerd in donkerbruin, prinsessenblauw en grijs, de binnenkanten zijn wit.
  • Servies “Symfonie”, kwam in 1955, in de (lichte) kleuren geel, groen, grijs, oud rose, donker- en prinsessenblauw en jade.
  • Servies “Fris-Palet”, uit 1957 heeft een reseda-groene kleur in combinatie met andere kleuren. Dit servies werd niet goed verkocht.
  • Servies “Jubilant”, werd in 1958 gemaakt van half-porselein en is erg sterk. Het heeft ronde en hoekige vormen en bestaat in de kleuren koningsblauw, bruin, ivoor en geel. Dit servies werd ook uitgevoerd met een decoratie: “Decor 500”.
  • Servies “Cleopatra”, uit 1961. Opvallend aan dit servies is het reliëf van verticale streepjes aan de (onder) randen. De kleuren zijn wit, oud-rose en geel. Daarnaast zijn er een aantal luxe Cleopatra artikelen van voor 1960, waarbij de verticale streepjes donker gekleurd zijn.
  • Servies “Cordella”, is gemaakt rond 1967, in het mosgroen en kobaltblauw. Het heeft een versierende rand in reliëf.

Links: model nr. 533, rechts: nr. 537 uit 1954, ontwerp: W.H. de Vries, foto: Vuurvlieg Links: model nr. 533, rechts: nr. 537 uit 1954, ontwerp: W.H. de Vries, foto: Vuurvlieg
Emile Truyen en Jan Lucassen ontwierpen servies “Marijke Fris” dat in 1963 verscheen. Het is opaalwit en linde-groen. Het laatste servies, uit 1969 was servies “Bonnie” van Floris Meydam, in groen met bruine kleur en alleen in het groen.

Vazen

Na 1952 ontwierp De Vries een collectie (gegoten) strakke vazen met geometrische vormen. Vazen moesten vooral functioneel zijn, een vorm waarin bloemen mooi uitkomen. De kleuren van de vazen zijn wit, zwart, grijs, geel, blauw, rose, engobe, donkerbruin of rood. De binnenkant heeft een andere kleur dan de buitenkant. Het glazuur is glanzend of mat.

Luxe gebruiksaardewerk

Naast de collectie vazen behoorden hiertoe enige gebakstellen, een petitfour set, pindaset, bonbonset, schalen, kandelaars, bloempotten, asbakken, dozen en bakjes. Vervolgens kwamen daar in 1961 een aantal geschenkartikelen bij onder de naam “Tipica” waaronder kop en schotel, bekers, borden, soepkommen, een eierstel, hagelslagpot, jampot en bonbondoos.
© 2015 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Bauhaus en het nieuwe ontwerpenBauhaus en het nieuwe ontwerpenBauhaus was een in 1919 door Walter Adolf George Gropius opgerichte hogeschool voor architectuur en toegepaste kunsten.…
Keramiek en keramische kunstKeramiek en keramische kunstHet woord keramiek komt van het Griekse keramos wat drinkvat of aardewerkvat betekent. De naam keramiek wordt hoofdzakel…
Jaap Ravelli (1916-2011)De keramiek van Jaap Ravelli behoort zonder twijfel tot de meest herkenbare in de Nederlandse keramiekgeschiedenis van d…
Architect Walter GropiusWalter Gropius was een architect die onder andere bekend werd door het Bauhaus. Naast gebouwen ontwierp hij ook stoelen,…
Goedkoop serviesEen servies hoeft niet duur te zijn. Er zijn tegenwoordig hele leuke en goedkope serviezen te koop. Een belangrijk voord…
Bronnen en referenties
  • “Fris, N.V. Keramische Industrie Fris, Edam 1947-1969”, Drs. Anna Sterk, Museum Het Princessehof
  • “Leeuwarder Courant”, uit 09-12-1985
  • “Nederlandse keramiek- en glasmerken 1880-1940”, M. Singelenberg- van der Meer
  • http://www.gebruiksaardewerk.nl/new/?page_id=1091

Reageer op het artikel "Keramische Industrie Fris"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Gepubliceerd: 15-03-2015
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!