N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg

N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg De aardewerkfabriek 'N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg' was een van de eerste fabrieken in Nederland, die eind 19de eeuw begon met het vervaardigen van aardewerk in de 'Art Nouveau' stijl. Vormen en motieven ontleend aan de natuur, werden op gestileerde manier weergegeven. Deze stijl was net ontstaan in het buitenland. De fabriek werd bekend door de vernieuwende ontwerpen van de kunstenaar Th.A.C. Colenbrander en later door het verfijnde eierschaalporselein.
Th.A.C. Colenbrander,1887 / Bron: VuurvliegTh.A.C. Colenbrander,1887 / Bron: Vuurvlieg
Wilhelm Wolff Freiherr Von Gudenberg richtte in 1883 de 'N.V. 's- Gravenhaagsche Kunstaardewerkfabriek' op. Zijn bedoeling was delfts (blauw) aardewerk te gaan produceren, maar dit veranderde na zijn kennismaking met de aardewerk-ontwerpen van Th.A.C. Colenbrander. Von Gudenberg maakte Colenbrander tot artistiek leider.

Het aardewerk werd geheel anders dan tot dan toe gebruikelijk was. De aardewerk-modellen waren geïnspireerd door oosterse vormen. De decors bestonden uit veelkleurige bloem- en plantmotieven, gestileerd tot bijna geheel abstract weergegeven.
Al snel verhuisde Von Gudenberg de fabriek naar Rozenburg, een gedeelte aan de rand van de stad, vanwege klachten in de omgeving over rookoverlast. De naam van de fabriek veranderde toen in de: 'N.V. Haagsch Plateelbakkerij Rozenburg'.

Schilder: W.P. Hartgring,1898 / Bron: VuurvliegSchilder: W.P. Hartgring,1898 / Bron: Vuurvlieg
Na de verhuizing kreeg de fabriek met meer grote kosten te maken. In 1887 ontstond er door brand grote schade, verder waren de productiekosten erg hoog en viel de winst tegen, dit leidde tot het ontslag van Von Gudenberg in 1889. Kort daarna stopte ook Colenbrander met zijn werk voor deze fabriek.

In 1895 werd J. Jurriaan Kok de nieuwe directeur. Daarmee veranderde de stijl van het aardewerk eveneens, deze werd nu wat meer beïnvloed door de Franse en Japanse stijl. Het kleurgebruik werd lichter, motieven werden minder gestileerd weergegeven en behalve bloem- en plantmotieven gebruikten de ontwerpers nu vaker diermotieven, zoals vissen, vogels, vlinders en insecten.
Ontwerpers en schilders van dit aardewerk waren o.a.: D. Harkink, W.P. Hartgring, S. Schellink, F.J. Mansveld, J.K. Leurs, R. Sterken, J.W. Van Rossum en J. Th. Toorop.

Eierschaalporselein

In 1899 begon de fabriek met het produceren van eierschaalporselein, dit porselein is zeer dun (lichtdoorlatend) en licht van gewicht. Eierschaalporselein was al bekend uit China, waar het vanaf begin 15de eeuw werd gemaakt. Jurriaan Kok was de ontwerper van de bijzonder gevormde modellen, meestal hoekige en ronde vormen gecombineerd. De beschildering was even verfijnd als het porselein zelf.

S. Schellink, R. Sterken, J.W. Van Rossum en J.L.Verhoog ontwierpen de decors en voerden ze uit. De decors bestonden net als het aardewerk meestal uit gestileerde bloem- en plantmotieven in combinatie met diermotieven, maar waren wat rustiger en hadden allen een witte ondergrond.

Eierschaalporselein / Bron: Daderot, Wikimedia Commons (Publiek domein)Eierschaalporselein / Bron: Daderot, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Het eierschaalporselein werd zeer bekend, toen het een jaar later (in 1900) op de wereldtentoonstelling in Parijs werd tentoongesteld. Er kwam veel belangstelling voor, alleen was (en is) het eierschaalporselein erg duur, door de kwetsbaarheid van het porselein brak er veel tijdens de productie. Het was slechts voor een kleine groep mensen betaalbaar, daarom werd er (te) weinig verkocht.

Tegels

Een ander aardewerkproduct dat in deze fabriek werd geproduceerd, waren tegels voor verschillende doeleinden;
  • Kleine (enkele) tegels met of zonder decor, bedoeld voor de aankleding van onderdelen van huizen en gebouwen, zowel interieur als exterieur.
  • Grote tegels of tegelplaten als schilderij; de decors, vooral landschappen, werden ontworpen en vaak ook geschilderd door bekende kunstschilders, de tegel werd als schildersdoek gebruikt, en net als een schilderij ingelijst.
  • Tegeltableau; een aantal tegels, die samen een afbeelding vormen, als een schilderij.

Incruust-aardewerk en Juliana-aardewerk

Rond 1907 kwam de fabriek met een nieuw product, het 'incruust-aardewerk', hierbij werden de contouren van de decors ingekrast en vervolgens gekleurd. De decors op een witte of bruine achtergrond waren wat soberder, met geometrische en/of abstracte bloem-, plant-, of diermotieven.

Het volgende nieuwe aardwerkproduct in 1909, was het 'Juliana-aardewerk', genoemd naar prinses Juliana, die in dat jaar geboren werd. Dit aardwerk had nogal donkere kleuren, veel blauw, groen en bruin, op een witte ondergrond. De decors bestonden uit gestileerde bloemmotieven, maar eveneens uit veel typisch Hollandse voorstellingen zoals koeien en molens.
Beide nieuwe producten werden gemaakt met als doel het toegankelijker te maken voor een groter publiek, maar waren ondanks de lagere prijs geen succes.

Juliana-aardewerk,1909 / Bron: VuurvliegJuliana-aardewerk,1909 / Bron: Vuurvlieg

Merk

De aardewerkproducten werden aan de onderzijde gemerkt met de naam van de fabriek of de directeur, een jaarletter of teken, een serienummer en een teken of de initialen van de ontwerper of schilder. Verder is het (latere) werk uit deze fabriek herkenbaar aan de ooievaar die vanaf 1893 tussen de naam en de andere tekens kwam te staan.

Opheffing

Jurriaan Kok verliet in 1913 het bedrijf, toen het daarop volgende jaar de eerste wereldoorlog uitbrak, stopte de productie en werd de fabriek in 1916 uiteindelijk opgeheven.
De kwaliteit, vormen en decoraties van het aardewerk en eierschaalporselein uit deze fabriek, heeft veel andere Nederlandse aardewerkfabrieken in die periode geïnspireerd.

Lees verder

© 2014 - 2020 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Keramiek en keramische kunstKeramiek en keramische kunstHet woord keramiek komt van het Griekse keramos wat drinkvat of aardewerkvat betekent. De naam keramiek wordt hoofdzakel…
N.V. Plateelbakkerij Zuid HollandN.V. Plateelbakkerij Zuid HollandIn 1898 werd in Gouda de plateelbakkerij 'Zuid-Holland, Estié & Co' opgericht door Egbert Estié, die van oorsprong plate…
Tegel- en Fayencefabriek AmphoraTegel- en Fayencefabriek AmphoraDe Tegel- en Fayencefabriek Amphora in Oegstgeest werd in 1908 opgericht door Van Sillevolt en C. Perelaer om er gebruik…
Sieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & CoSieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & CoClementine van Rijn, de weduwe van Nicolaas S.N. Brantjes richtte samen met Egbert Estié in 1895 als eerste een sieraard…

Concept art uit de jaren zeventigConcept art uit de jaren zeventigConcept art gaat als filosofie verder terug dan de jaren zeventig; men zou kunnen stellen dat Duchamp een van de eersten…
Antrozoölogie en fotografieMensen en dieren zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, ze zijn zelfs onderdeel van een co-evolutionair systeem. In de…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Vuurvlieg
  • 'Nederlandse Keramiek vanaf de Jugendstil tot 2000', W.D.H. Spijker
  • 'De Stanya collectie', Willem J. Terlouw
  • 'Nederlandse Keramiek en Glasmerken 1880-1940', M. Singelenberg- van der Meer
  • Afbeelding bron 1: Vuurvlieg
  • Afbeelding bron 2: Vuurvlieg
  • Afbeelding bron 3: Daderot, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 4: Vuurvlieg

Reageer op het artikel "N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 21-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Nederlands sieraardewerk
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!