InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Plateelbakkerij De Distel

Plateelbakkerij De Distel

Plateelbakkerij De Distel Jacobus M. Lob richtte in 1895 te Amsterdam een kleine aardewerkfabriek op genaamd “De Distel”. Zijn doel was het vervaardigen van sieraardewerk en tegeltableaus. De Distel werd bekend om de productie van tegeltableaus, maar onderscheidde zich vooral van andere plateelfabrieken door de vazen met geometrische motieven en het matwit-glazuur dat bij deze fabriek werd uitgevonden. Al snel werd de fabriek verplaatst naar een grotere locatie, tevens in Amsterdam en in 1897 werd het bedrijf omgezet in een Naamloze Vennootschap: “N.V. De Distel”. De directie bestond toen uit Jacobus M. Lob (1872-1942), G. Bloch, D.H. van Biema-Nijkerk en I. van Biema-Nijkerk. Vanaf 1902 was Lob de enige directeur.

Plateelschilders en ontwerpers

Cornelis de Bruin (1870-1940)

Schilder en ontwerper Cornelis de Bruin kwam waarschijnlijk vanaf 1895 bij de plateelbakkerij, hij was tevens chef van de decoratieve afdeling en dus de artistiek leider van de fabriek.

Bert (Lambertus) Nienhuis (1873-1960)

In 1895 werkte Bert Nienhuis een jaar als schilder en ontwerper bij De Distel, tot hij in 1896 de “Tegelbakkerij Lotus” oprichtte. Hier werden tegels gemaakt waarop dieren en plantmotieven stonden afgebeeld. In 1901 werd Tegelbakkerij Lotus door De Distel overgenomen. In de plaats van Cornelis de Bruin werd nu Nienhuis leider van de decoratieve afdeling. Nienhuis zag zichzelf niet alleen als kunstenaar maar tevens als een echte keramist.

Ontwerp: Cornelis de Bruin, model nr. 69, foto: VuurvliegOntwerp: Cornelis de Bruin, model nr. 69, foto: Vuurvlieg

Willem Hendrik van Norden (1883-1978)

Op zijn vijftiende jaar kwam Willem Hendrik van Norden al bij De Distel. Eerst was hij plateelschilder en rond 1911, na het vertrek van Bert Nienhuis werd hij de artistiek leider van de fabriek.

Klaas Vet (1876-1943)

Vanaf 1900 was Klaas Vet modelleur en glazuurder bij De Distel. In 1903 stopte hij en richtte samen met zijn broer Jacob Vet een plateelfabriek op in Purmerend: de “Firma Jb. Vet & Co”. Nadat deze fabriek in 1906 afbrandde begonnen zij in Arnhem een nieuwe fabriek de: “N.V. Arnhemsche Fayencefabriek”.

Andere plateelschilders en ontwerpers

Een aantal andere plateelschilders bij De Distel waren; Willem G.F. Jansen (1871-1949), Dirk Straus (1884-1963), Theo Nieuwenhuis (1866-1951), F. Kloek, Jac. van den Bosch (1886-1948), Theo Molkenboer (1871-1920) en Chris de Moor (1899-1981).

Andere kunstenaars

De directeur Jacobus Lob trok een aantal kunstenaars aan om op freelance basis ontwerpen voor De Distel te maken. Dit waren o.a.:
  • Jan Eisenloeffel (1876-1957) de edelsmid, zilversmid, interieurontwerper, tekenaar en keramist, hij heeft voor De Distel een aantal tegeltableaus, carduustegels en vazen ontworpen.
  • Philip van Praag (1887-1942), grafisch ontwerper, schilder, tekenaar en plateelschilder.
  • Theodoor Christiaan Adriaan Colenbrander (1841-1930) was architect, tekenaar, tapijtontwerper, keramist en ontwerper van sieraardewerk.
  • Chris Lanooy (1881-1948) beeldhouwer, schilder, tekenaar, glaskunstenaar en keramist.
  • Carel Adolph Lion Cachet (1864-1945), beeldhouwer, tekenaar, meubelontwerper, sieraadontwerper, grafisch ontwerper en keramist.

Decors

Aanvankelijk werden de decoraties op vazen gemaakt in de stijl van het aardewerk uit de Haagse Plateelbakkerij Rozenburg. De decors werden beïnvloed door de Art Nouveau-stijl en bestaan uit sierlijk geschilderde bloemen, planten en dieren. De kleuren van de decors uit deze periode zijn vrij donker en hebben een glanzend glazuur.

Met de komst van Bert Nienhuis veranderden de decors en vormgeving. Hij liet zich inspireren door aardewerk uit China en Japan. Nienhuis ontwierp geometrische decors in een paar kleuren (groen, okergeel, paars of bruinrood) en decors met sterk gestileerde dieren en bloem- en plantmotieven, beide decors zijn soms in combinatie met lineaire decors. De ondergrond is wit, het aardewerk is geglazuurd met het matwit-glazuur.

Ontwerp: Bert Nienhuis, foto: VuurvliegOntwerp: Bert Nienhuis, foto: Vuurvlieg

Matwit-glazuur

In 1902 werd er bij De Distel een matwit-glazuur uitgevonden, onduidelijk is alleen wie de uitvinder was. Volgens Bert Nienhuis was hij daarvoor verantwoordelijk, maar mogelijk kan dit ook Klaas Vet zijn geweest. Vet is in 1901 op verzoek van Jacobus M. Lob naar een porseleinfabriek in Duitsland geweest om daar kennis te vergaren over glazuurtechnieken. In elk geval heeft Klaas Vet het recept en methode na zijn vertrek bij De Distel meegenomen en in zijn eigen fabriek in Purmerend en later in Arnhem toegepast.

Vormgeving

De vorm van het aardewerk, de modellen van de vazen leken in de beginperiode van de fabriek op de modellen van de Haagse Plateelbakkerij Rozenburg. Het matwit-aardewerk had een andere vormgeving, de modellen werden voornamelijk ontworpen door Bert Nienhuis, maar eveneens door Klaas Vet en later waarschijnlijk ook door W. H. van Norden. Zij streefden, net als meer kunstenaars in de Art-Nouveau periode, naar harmonie tussen vorm en decoratie. De modellen van Nienhuis zijn strak van vorm en de oren van vazen zijn klein en smal.

Tegels en tegeltableaus

De Distel produceerde een grote hoeveelheid tegels. Tegels met daarop afbeeldingen van landschappen, molens of klederdrachten bedoeld om in te lijsten en als schilderij aan de muur op te hangen en andere tegels met Art-Nouveau motieven bestemd als lambrisering. Verder maakte de fabriek tegeltableaus met daarop verschillende afbeeldingen bedoeld voor o.a. bedrijven om aan te brengen op een muur of gevel.

Carduustechniek

Rond 1909 vervaardigde de plateelbakkerij kleine tegels van 7,5 bij 7,5 cm met een techniek genoemd naar de fabriek: “carduus”, dit betekent distel in het Latijn. Met een mal werd een patroon in het biscuit (één keer gebakken aardewerk zonder glazuur) geperst, de verdiepte lijnen werden zwart geschilderd en op de vlakken binnen de geperste lijnen kwam een soort dikke gekleurde glazuurlaag (emaille). De carduustegels zijn vorstbestendig, hierdoor waren ze geschikt om op buitengevels te worden aangebracht. Behalve op tegels werd de techniek ook toegepast op vazen.

Willem Hendrik van Norden ontwikkelde de carduustechniek vermoedelijk naar voorbeeld van de aardewerkfabriek de Porceleyne Fles, die een soortgelijke techniek gebruikten. Hij ontwierp een groot aantal carduustegels en voerde die vaak zelf uit. Ook Th.W. Nieuwenhuis en Jac. van den Bosch ontwierpen veel carduusaardewerk.

Tot slot

In 1919 werd Willem Hendrik van Norden gevraagd als hoofdontwerper bij de “N.V. Eerste Steenwijker Kunst Aardewerk Fabriek” (E.S.K.A.F), hij stopte bij De Distel maar keerde in 1921 weer terug. Jacobus Lob verkocht Plateelbakkerij De Distel in 1923 aan de “N.V. Koninklijke Hollandsche Pijpen- en Aardewerkfabriek Goedewaagen” in Gouda. Van Norden verhuisde mee en werd ook daar artistiek leider. Hij zorgde ervoor dat het Distel-aardewerk in die fabriek nog jaren in productie kon blijven.

Lees verder

© 2014 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Keramiek en keramische kunstKeramiek en keramische kunstHet woord keramiek komt van het Griekse keramos wat drinkvat of aardewerkvat betekent. De naam keramiek wordt hoofdzakel…
De kunstenaar BreetveltDe kunstenaar BreetveltHenri Leonardus August Breetvelt werd geboren in 1864 te Delft. Hij werkte voornamelijk als ontwerper van sieraardewerk…
Arnhemsche FayencefabriekArnhemsche FayencefabriekIn 1907 richtten de broers Klaas en Jacob Vet in Arnhem een aardewerkfabriek op, de 'N.V. Arnhemsche Fayencefabriek'. Er…
N.V. Plateelbakkerij Zuid HollandN.V. Plateelbakkerij Zuid HollandIn 1898 werd in Gouda de plateelbakkerij 'Zuid-Holland, Estié & Co' opgericht door Egbert Estié, die van oorsprong plate…
Sieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & CoSieraardewerkfabriek: Wed. N.S.A. Brantjes & CoClementine van Rijn, de weduwe van Nicolaas S.N. Brantjes richtte samen met Egbert Estié in 1895 als eerste een sieraard…
Bronnen en referenties
  • “Nederlandse Keramiek vanaf de Jugendstil tot 2000”, W.D.H. Spijker.
  • “Nederlandse keramiek- en glasmerken 1880-1940”, M. Singelenberg- van der Meer.
  • “Art Nouveau en Art Deco in Nederland”, Frans Leidelmeijer en Daan van der Cingel.

Reageer op het artikel "Plateelbakkerij De Distel"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Don Kroner, 05-05-2018 19:42 #1
Beste Distel liefhebbers,
Ik heb een tegeltableau in mijn bezit gesigneerd met Distel en J.Z.
Zou iemand hier een naam aan kunnen verbinden?
Het is een groot tableau van 35 tegels in blauw-wit voorstellende een monument aan de Herengracht te Amsterdam in originele eiken lijst.
Ik denk dat het rond 1900 geschilderd is.
Hoop dat iemand mij wat wijzer kan maken,
met vriendelijke groet, Don Kroner

Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 27-01-2015
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Nederlands sieraardewerk
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 1
Schrijf mee!