Commedia dell'arte

Commedia dell'arte is de naam van het geïmproviseerde toneel uit de 16e en 17e eeuw. Bij deze komische Italiaanse toneelvorm werden vaak maskers gedragen vandaar de naam Commedia delle maschere zoals de Commedia dell'arte ook wel werd genoemd.

Terugkerende hoofdpersonen

De Commedia dell'arte wordt gekenmerkt door een aantal steeds voorkomende personages met telkens het zelfde karakter. Die hoofd personages zijn:

Dottore
De figuur van de Dottore was een parodie op een universele geleerde uit de universiteitsstad Bologna.

Pantalone
Dit was een oude heer uit de koopmansstad Venetië. Hij deed zich altijd deftig en deugdzaam voor, maar was voortdurend uit op amoureuze escapades en geldelijk gewin. Hij werd daarbij steeds de dupe van de listige streken van zijn mooie dochter en zijn bediende. Telkens werden zijn plannen gedwarsboomd door hen.

Brighella
Was een meester in leugens en intriges in een van de twee knechtenrollen, ook al trachtte hij zich steeds tot een soort lakei te ontwikkelen. Brighella was een knecht uit Bergamo.

Arlecchino
Deze tweede knecht, eveneens uit Bergamo, was nogal naïef en onnozel. De rol werd gespeeld door iemand die kon dansen, buitelen en springen. Arlecchino paste ondanks zijn onnozelheid veel woordspelingen en speeltrucs toe.

Colombina
Colombina was de enige geregeld optredende komische vrouwenrol. Als dienstmeisje met goede manieren kon zij goed van rol wisselen met haar meesteres. Zij hielp haar meesteres op een geraffineerde manier in haar liefdesperikelen.

Enkele andere veelvoorkomende personen waren: Capitano, Isabella, Pulcinella en Scaramouche

Actuele gebeurtenissen

De Commedia dell'arte stond met de volkse humor tegenover de spelen aan de hoven. Bij die volkse toneelvorm werd geen geschreven tekst gebruikt. Alleen waar het over moest gaan was neergelegd in een scenario. De spelers zelf improviseerden naar eigen voorkeur en maakte daarbij gebruik van hun talent om teksten te bedenken. De bedoeling was om zoveel mogelijk toespelingen te maken op actuele gebeurtenissen. Mogelijke saaie momenten werden opgevuld met visuele grappen en nauwkeurig voorbereide tirades, acrobatische capriolen, dans, muziek en pantomime. Omdat het spel op improvisatie was gebaseerd was het belangrijk dat de spelers op de hoogte waren van de reacties van elkaar. Daarom werden de rollen van eenzelfde karakter steeds aan dezelfde spelers gegeven.

Teloorgang

De gezelschappen van de Commedia dell'arte trokken door heel Europa totdat rond 1700 de toneelvorm in verval raakte door de concurrentie van het Franse toneel en het melodrama. Carlo Goldoni (1707–1793) heeft met zijn theaterhervorming de doodsteek toegebracht aan de Commedia dell'arte.