InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Commedia dell'arte

Commedia dell'arte

Commedia dell'arte Commedia dell'arte is de naam van het geïmproviseerde toneel uit de 16e en 17e eeuw. Bij deze komische Italiaanse toneelvorm werden vaak maskers gedragen vandaar de naam Commedia delle maschere zoals de Commedia dell'arte ook wel werd genoemd. De toneelvorm berustte volledig op ter plekke verzonnen situaties en improvisatie van de spelers met zoveel mogelijk actuele kwesties daarin verwerkt. Een aantal spelers kwam bij elke opvoering weer voor. Er kwamen zowel komische al serieuze passages in voor. De personages uit de dell'arte komen tegenwoordig nog wel voor als carnavalsfiguren of in ballet poppenspel en pantomime.

Terugkerende hoofdpersonen

De Commedia dell'arte wordt gekenmerkt door een aantal steeds voorkomende personages met telkens het zelfde karakter. De hoofdpersonages zijn:
  • Arlecchino
  • Brighella
  • Capitano
  • Colombina
  • Dottore
  • Isabella
  • Pantalone
  • Pulcinella
  • Scaramouche
  • Tartaglia

Dottore

De figuur van de Dottore was een parodie op een universele geleerde uit de universiteitsstad Bologna.
Bron: Maurice Sand, Wikimedia Commons (Publiek domein)Bron: Maurice Sand, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Pantalone
Dit was een oude heer uit de koopmansstad Venetië. Hij deed zich altijd deftig en deugdzaam voor, maar was voortdurend uit op amoureuze escapades en geldelijk gewin. Hij werd daarbij steeds de dupe van de listige streken van zijn mooie dochter en zijn bediende. Telkens werden zijn plannen gedwarsboomd door hen.

Brighella

Was een meester in leugens en intriges in een van de twee knechtenrollen, ook al trachtte hij zich steeds tot een soort lakei te ontwikkelen. Brighella was een knecht uit Bergamo.

Bron: Rhegion, Wikimedia Commons (Publiek domein)Bron: Rhegion, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Arlecchino
Deze tweede knecht, eveneens uit Bergamo, was nogal naïef en onnozel. De rol werd gespeeld door iemand die kon dansen, buitelen en springen. Arlecchino paste ondanks zijn onnozelheid veel woordspelingen en speeltrucs toe.

Colombina

Colombina was de enige geregeld optredende komische vrouwenrol. Als dienstmeisje met goede manieren kon zij goed van rol wisselen met haar meesteres. Zij hielp haar meesteres op een geraffineerde manier in haar liefdesperikelen.

Enkele andere veelvoorkomende personen waren: Capitano, Isabella, Pulcinella en Scaramouche

Actuele gebeurtenissen

De Commedia dell'arte stond met de volkse humor tegenover de spelen aan de hoven. Bij die volkse toneelvorm werd geen geschreven tekst gebruikt. Alleen waar het over moest gaan was neergelegd in een scenario. De spelers zelf improviseerden naar eigen voorkeur en maakte daarbij gebruik van hun talent om teksten te bedenken. De bedoeling was om zoveel mogelijk toespelingen te maken op actuele gebeurtenissen. Mogelijke saaie momenten werden opgevuld met visuele grappen en nauwkeurig voorbereide tirades, acrobatische capriolen, dans, muziek en pantomime. Omdat het spel op improvisatie was gebaseerd was het belangrijk dat de spelers op de hoogte waren van de reacties van elkaar. Daarom werden de rollen van eenzelfde karakter steeds aan dezelfde spelers gegeven.

Toneeltechniek van Commedia dell'arte met improviserende spelers

De toneeltechniek van de Commedia dell'arte had geen vaste regels. Er werd ook geen geschreven tekst voor gebruikt hooguit bestond er een scenario waar de spelers verder op improviseerden. Zo werden handelingen opgevuld met veel grappen en grollen op momenten zwakkere spelmomenten.

Teloorgang

De gezelschappen van de Commedia dell'arte trokken door heel Europa totdat rond 1700 de toneelvorm in verval raakte door de concurrentie van het Franse toneel en het melodrama. Carlo Goldoni (1707–1793) heeft met zijn theaterhervorming de doodsteek toegebracht aan de Commedia dell'arte.

Lees verder

© 2010 - 2019 Rickandie, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Mime: kunst van de stilteMime: kunst van de stilteBij het horen van de term ‘mime’ denken veel mensen aan bewegelijke typetjes met zwart-wit gestreepte shirts en witte ge…
Cross-dressing doorheen de geschiedenis van het theaterCross-dressing doorheen de geschiedenis van het theaterWanneer een persoon kledij van het andere geslacht draagt, noemen we dit fenomeen cross-dressing. De fascinatie voor cro…
Geschiedenis van de niet professionele dansGeschiedenis van de niet professionele dansBewegen is van alle tijden, alleen al om van de ene plek naar de andere te gaan. Maar bewegen met een heel ander doel is…
VSCD Toneelprijzen 2019: de genomineerdenVSCD Toneelprijzen 2019: de genomineerdenDe VSCD Toneelprijzen zijn een eerbetoon aan de acteurs en actrices die op de podia van de Nederlandse theaters en schou…
Literatuur - Verhaal & PersonageLiteratuur - Verhaal & PersonageVerhaal Personage - Literatuur Weetjes. Wie waren Daedalus en Icarus? Wat gebeurde er met het Lelijke Eendje in het spro…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Publiek Domein, Wikimedia Commons (PD)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Commedia_dell%27arte
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Pantalone
  • Afbeelding bron 1: Maurice Sand, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Rhegion, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Commedia dell'arte"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rickandie
Laatste update: 06-05-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Betekenisdragers
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!